Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"
Bəzən müharibə filmləri sadəcə güllə səslərindən, partlayışlardan və qəhrəmanlıq şüarlarından ibarət olur. Amma Uzaq sahillərdə tamam başqa bir məkanda dayanır. Bu film cəbhəni yalnız xəritədə yox, insanın daxilində axtarır.
1958-ci ildə Tofiq Tağızadənin quruluşunda ərsəyə gələn bu ekran əsəri Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin həyatına həsr olunsa da, əslində bir insanın ideya ilə ölüm arasında apardığı daxili savaşın bədii salnaməsidir. Film Azərbaycanfilm kinostudiyasında çəkilmiş və baş rolda Nodar Şaşıqoğlu çıxış etmişdir.
Uzaq torpaqlar, yaxın suallar
Mehdi Hüseynzadə – “Mixaylo”. O, düşmən arxasında əməliyyatlar həyata keçirən partizandır. Amma film onu yalnız silah tutan əl kimi göstərmir. Kamera tez-tez onun baxışlarında dayanır. Sükutda gizlənən tərəddüd, düşüncə, bəzən isə qaçılmaz taleyin ağırlığı hiss olunur.
Ən böyük psixoloji məqam budur:
İnsan nə zaman qəhrəman olur?
Qorxmadığı zamanmı?
Yoxsa qorxusuna baxmayaraq addım atdığı zaman?
Film Mehdi obrazında ikinci variantı seçir. Onun qəhrəmanlığı pafosdan yox, şüurlu seçimdən doğur. O anlayır ki, hər əməliyyat ölümə bir addım daha yaxınlaşmaqdır. Amma yenə də geri çəkilmir. Çünki onun üçün vətən – sadəcə coğrafiya deyil, mənəvi məsuliyyətdir.
Fəlsəfi qat: Azadlıq və ölüm
“Uzaq sahillərdə”nin ən güclü fəlsəfi xətti azadlıq anlayışıdır. Film göstərir ki, fiziki olaraq əsarət altında olan torpaqlarda belə insan ruhən azad qala bilər. Əksinə, qorxuya təslim olan insan isə ən geniş sərhədlər içində belə məhbusdur.
Mehdi Hüseynzadə üçün ölüm son deyil – mövqedir.
O, ölümü seçmir, amma lazım gəldikdə ondan qaçmır. Bu isə artıq ekzistensial seçimdir.
Film tamaşaçıya belə bir sual verir:
Yaşamaq nədir? Sadəcə nəfəs almaqmı, yoxsa inandığın dəyərlər uğrunda risk etməkmı?
Publisistik baxış: Dünən və bu gün
Bu film yalnız keçmişi danışmır. O, hər dövrdə aktualdır. Çünki hər zaman “uzaq sahillər” var. Bəzən o sahillər xarici cəbhədir, bəzən isə insanın öz içindəki qorxu, biganəlik və susqunluq.
Bu gün də sual dəyişmir:
Biz rahatlığımızdan vaz keçə bilirikmi?
Dəyərlərimizi qorumaq üçün risk edirikmi?
Yoxsa tamaşaçı qalmağı seçirik?
“Uzaq sahillərdə” bizi təkcə tarixi qəhrəmanla tanış etmir, bizi özümüzlə üz-üzə qoyur.
Son söz
Qəhrəmanlıq həmişə hay-küylə gəlmir. Bəzən o, səssiz qərarın içində doğulur. Bir insan ayağa qalxır və tarix dəyişir.
“Uzaq sahillərdə” bizə bunu xatırladır:
Vətən bəzən uzaqda olur, amma məsuliyyət həmişə yaxında.
Əslində hər kəsin həyatında bir “uzaq sahil” var.
Sual budur – ora doğru üzməyə cəsarətimiz çatacaqmı?...
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(25.02.2026)
