Kənan Məmmədli, “Ədəbiyyat və incəsənət”
76-cı Berlin International Film Festival (Berlinale) – sadə dillə desək, Berlin kinofestivalı 21 fevral 2026-cı ildə Almaniyanın paytaxtında başa çatdı və təkcə bədii nəticələrlə deyil, həm də kəskin ictimai müzakirələrlə yadda qaldı. Əsas mükafat – “Qızıl Ayı” – Yellow Letters (Sarı məktublar) adlı alman filminə verildi. Filmin rejissoru türk İlker Çatakdır və münsiflər heyətinin bu qərarı bir çoxları tərəfindən prinsipial mövqe kimi dəyərləndirildi.
“YellowLetters” filmi siyasi baxışlarına görə peşə fəaliyyətində nuzaqlaşdırılan türk teatr cütlüyünün taleyindən bəhs edir. Dövlət təzyiqi mövzusu ailə dramı fonunda təqdim olunur və eyni zamanda demokratik institutların nə qədər kövrək olduğunu göstərən xəbərdarlıq kimi səslənir.
Münsiflər heyətinin sədri, tanınmış alman rejissoru Wim Wenders filmi “narahatedici gələcək barədə xəbərdarlıq” adlandıraraq onun universal və aktual xarakterini vurğulayıb.
Bu qələbə simvolik məna daşıyır: 2004-cü ildə Fatih Akının uğurundan sonra əsas müsabiqədə alman rejissorunun ilk böyük zəfəridir. Və maraqlısı da odur ki, hər iki rejissor da türkdür. Beləliklə, Berlinale 2026 bir daha sübut etdi ki, festival Avropadakı ictimai-siyasi proseslərə həssas reaksiya verən əsas mədəni platformalardan biridir.
Digər laureatlara gəlincə:
Rejissor Emin Alperin “Salvation” (Xilas) filmi Münsiflər Heyətinin Qran-prisini (Gümüş Ayı) qazandı.
Rejissor Lance Hammerın Queen at Sea (Dəniz kraliçası) filmi isə Münsiflər Heyətinin Xüsusi Mükafatına layiq görüldü. Bu ekran əsəri demensiya xəstəsi olan anasına qulluq edən qadının həyatından bəhs edir. Film aktyor oyununa görə də yüksək qiymətləndirildi.
Ən yaxşı qadın roluna görə mükafat Sandra Hüllera Rose (Qızılgül) filmindəki roluna görə təqdim olundu.
Ən yaxşı rejissor mükafatını isə Grant Gee qazandı – onun Everybody Digs Bill Evans (Hamı Bill Evansı sevir) adlı bioqrafik filmi yüksək qiymətləndirildi.
Bu seçimlər ümumi bir istiqaməti göstərir: festival fərdin sistem qarşısında təzyiqə məruz qalmasını araşdıran əsərlərə üstünlük verdi – istər siyasi senzura, istər sosial rollar, istərsə də xəstəlik kimi insanı sınağa çəkən hallar isə əsas götürüldü.
Qeyd edək ki, Berlinale-2026 Qəzzadakı və Ukraynadakı müharibə fonunda incəsənətin rolu barədə geniş müzakirələrlə müşayiət olundu. Bəzi kino xadimləri festival səhnəsindən siyasi bəyanatlar səsləndirdi.
Festivalın direktoru Tricia Tuttle vurğuladı ki, fikir azadlığı demokratik mədəniyyətin ayrılmaz hissəsidir və festival müxtəlif baxışlara hörmətlə yanaşır.
Bu kontekstdə açıq siyasi məzmunlu filmlərin mükafatlandırılması Berlinalenin mövqeyini bir daha nümayiş etdirdi: festival kəskin və aktual mövzulardan çəkinmir.
Festival həm də 2026-cı ilinilkkino tendensiyalarını ortaya qoydu - “böyükifadə”ninqayıdışı, bunu belə adlandırmaq olar. Əvvəlki illərlə müqayisədə Berlinale-2026 açıq sosial və siyasi mövzulara dönüşü göstərdi.
Müsabiqə proqramında əsas motivlər isə bunlar idi: dövlət təzyiqi və senzura; identiklik böhranı; avtoritar meyllərin təhlükəsi; şəxsi həyatın ideologiya qarşısında kövrəkliyi.
Berlinale bir daha təsdiqlədi ki, o, Avropanın ən “siyasi” kino festivalı statusunu qoruyur. Berlinale göstərdi ki, Avropa müəllif kinosu dövrün çağırışları ilə açıq dialoqa qayıdır. “Yellow Letters”in qələbəsi təkcə bədii uğur deyil, həm də zamanın narahat ruhunun simvoludur.
Festival başa çatsa da, sənətin sərhədləri, rejissorun məsuliyyəti və kinonun siyasətdə rolu barədə müzakirələr davam edəcək.
Mənsə yazımın sonunda triumfator olan İlker Çatak barədə bilgi vermək istəyirəm:
İlker Çatak Almaniyanın kinorejissoru və ssenaristdir. O, müasir Almaniya kinosunun ən diqqətçəkən simalarından biri hesab olunur və sosial-psixoloji mövzulara, identiklik, inteqrasiya və sistem təzyiqi kimi məsələlərə toxunan filmləri ilə tanınır.
Çatak 1980-ci illərdə Berlində türk ailəsində dünyaya gəlib. ABŞ-da kino təhsili aldıqdan sonra Almaniyada fəaliyyətini davam etdirib. Rejissor kimi ilk uğurlarını qısametrajlı filmlərlə qazanıb.
Əsas filmləri a.ağıdakılardır:
Es gilt das gesprochene Wort (Əsas olan sözdür) – Alman qadınla türk miqrant arasında saxta nikah mövzusunu araşdıran dram. Film Münhen Film Festivalında mükafat alıb.
Das Lehrerzimmer (Müəllimlər otağı) – məktəb mühitində etik dilemma və inam böhranını əks etdirən psixoloji dram. Film Almaniyada böyük rezonans doğurub və beynəlxalq festivallarda nümayiş olunub.
Yellow Letters (Sarı məktublar) – 2026-cı ildə **Berlin International Film Festival**da “Qızıl Ayı” mükafatını qazanan siyasi dram.
İlker Çatakın filmləri adətən: fərdin sistemlə toqquşmasını, sosial ədalət və mənəvi seçimləri, müasir Avropada miqrasiya və identiklik problemlərini realist və psixoloji dərinliklə təqdim edir.
O, emosional intensivlik və minimalistik vizual dil ilə seçilir. Çatakın yaradıcılığı Almaniya kinosunda yeni nəsil rejissorların formalaşmasının mühüm nümunələrindən sayılır.
Əlbəttə ki, sevindirici haldır ki, Nuri Bilgə Ceylandan sonra türk rejissorları dünya kinosunda yeni səhifə açmaqdadır.
Şəkildə: İlker Çatak baş mükafatla/ foto: The true story
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(22.02.2026)
Bütün hüquqlar qorunur. İstinad etmək vacibdir: Ədəbiyyat və incəsənət@
