Murad Vəlixanov, «Ədəbiyyat və İncəsənət»

2019-cu ildə ispan rejissor Galder Gaztelu-Urrutia tərəfindən çəkilən The Platform ilk baxışda sadə bir həbsxana trilleri təsiri bağışlayır. Amma film irəlilədikcə anlayırsan ki, bu beton divarlar arasında baş verənlər əslində dünyanın miniatür modelidir.

Bu film sadəcə aclıq haqqında deyil.

Bu film bərabərsizliyin anatomiyasıdır.

Şaquli dünya modeli

Hadisələr “Şaquli Özünüidarəetmə Mərkəzi” adlanan, yüzlərlə mərtəbədən ibarət bir qurumda cərəyan edir. Hər gün yuxarıdan aşağıya doğru enən platforma – üzərində saysız-hesabsız yeməklərlə – bütün mərtəbələrin qarşısında dayanır.

Amma problem yeməyin azlığı deyil.

Problem insanın həddi bilməməsidir.

Yuxarı mərtəbədə olanlar ehtiyaclarından artıq yeyir, dağıdır, çirkləndirir. Platforma aşağı düşdükcə isə süfrə yoxa çıxır. Aşağıdakılar isə qalıqlara möhtac qalır.

Bu səhnə bizə tanış deyilmi?

Sistemmi günahkardır, insanmı?

Film çox incə bir sual verir:

Əgər hər kəs yalnız öz payını yesə, hər kəsə yetər.

Bəs niyə yetmir?

Burada iki ox var:

Sistem – insanları şaquli şəkildə bölür.

İnsan təbiəti – yuxarı qalxanda mərhəməti unudur.

Ən sarsıdıcı detal budur: hər ay məhbusların mərtəbəsi dəyişir. Bu o deməkdir ki, bu gün 6-cı mərtəbədə olan sabah 206-cı mərtəbədə ola bilər.

Amma qəribədir — yuxarı qalxan insan aşağıda yaşadığı aclığı çox tez unudur.

Bu unutqanlıq film boyunca ən böyük faciədir.

Kapitalizm metaforası

Film açıq şəkildə sosial-iqtisadi sistemə eyham vurur.

Yuxarı mərtəbələr – imtiyazlı təbəqə.

Aşağı mərtəbələr – sistemin sıxdığı insanlar.

Platforma isə sərvətin simvoludur.

Əslində, resurs var.

Ədalət yoxdur.

Film demir ki, “dünya pisdir”. Film deyir ki, “insan paylaşmağı seçmir”.

Bu fərq çox vacibdir.

Psixoloji transformasiya

Baş qəhrəman Goreng əvvəlcə müşahidəçidir. Sonra etirazçıya çevrilir. Daha sonra isə sistemin içində dəyişmək üçün risk edən insana.

O anlayır ki, yuxarıdakılara yalvarmaq işə yaramır.

Aşağıdakılara ümid vermək lazımdır.

Film burada artıq triller olmaqdan çıxır, fəlsəfi manifestə çevrilir.

Ən ağır sual

“Platforma” sonda konkret cavab vermir.

O, güzgü tutur.

Sən hansı mərtəbədəsən?

Yuxarı qalxanda necə davranardın?

Aşağı düşəndə kimə nifrət edərdin?

Film bitir, amma suallar bitmir.

Nəhayət

“The Platform” qanlı səhnələri ilə yox, verdiyi mesajla ağırdır. Bu film insanın içində gizlənən acgözlüyü, qorxunu və fürsətçilik instinktini açıb göstərir.

Bəlkə də problem sistemdə deyil.

Bəlkə problem sistem qurmaq üçün seçdiyimiz insan təbiətindədir.

Və ən qorxulusu budur:

Platforma hər gün enir.

Sadəcə biz bunu fərqli adlarla çağırırıq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)