Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

 Son günlər sosial şəbəkələrdə, xüsusilə X platformasında (keçmiş Twitter) köhnə bir video yenidən viral olub. Antarktidada koloniyasından ayrılaraq təkbaşına buzlu dağlara doğru addımlayan bir pinqvin… Səssiz, tərəddüdsüz və arxaya baxmadan. Bu görüntü qısa müddətdə milyonlarla insanın diqqətini çəkdi və “Nihilist Pinqvin” adı ilə müasir internet mədəniyyətinin simvolik obrazına çevrildi.

Videoda Adelie cinsindən olan pinqvin qidanı, təhlükəsizliyi və kollektiv instinkti arxada qoyaraq həyat üçün əlverişsiz bir istiqamətə yönəlir. Bioloji baxımdan bu davranış onun həyatı üçün ciddi təhlükədir. Elə buna görə də səhnə çox vaxt “ölüm yürüşü” kimi şərh olunur. Lakin sosial media üçün bu artıq təbiət hadisəsi deyil — insanın özünü oxuduğu metaforadır.

Bir kadrın arxasındakı film

Bu görüntünün kökü 2007-ci ilə gedib çıxır. Alman rejissoru Werner Herzogun “Encounters at the End of the World” sənədli filmində yer alan bu səhnə Antarktidanı ekzotik bir məkan kimi deyil, varoluşun sərt və laqeyd üzünü göstərən bir məkân kimi təqdim edir. Herzogun kamerası təbiəti romantikləşdirmir; o, soyuqdur, amansızdır və insan kimi sual vermir.

Filmdə alimlər pinqvinin davranışını instinkt pozuntusu, naviqasiya səhvi və ya gənc yaşla izah etməyə çalışırlar. Ancaq Herzog bu izahlarla kifayətlənmir. O, cavab vermir — sadəcə göstərir. Və bu susqunluq səhnəni daha da ağırlaşdırır. Çünki bəzən izahdan çox susmaq həqiqətə yaxındır.

Niyə bu pinqvin bizi belə narahat edir?

İllər sonra həmin kadrların yenidən gündəmə gəlməsi təsadüf deyil. Sosial şəbəkələrdə bu pinqvin artıq bir heyvan deyil, müasir insanın halıdır. Yalnız gəzən pinqvin:

– tənhalığı,

– cəmiyyətə aid olmamaq qorxusunu,

– emosional tükənməni,

– “hamı bir yerdəykən mən niyə kənardayam?” sualını simvolizə edir.

Xüsusilə böyük şəhərlərdə yaşayan, daim onlayn olan, amma daxildən tənha qalan insanlar bu səssiz gedişdə özlərini görürlər. Pinqvin danışmır, kömək istəmir, izah vermir. Sadəcə yoluna davam edir. Bu səssizlik empati hissini gücləndirir və paylaşım ehtiyacına çevrilir.

Psixoloqların fikrincə, bu cür məzmunlar insan üçün emosional boşalma rolunu oynayır. İnsan “mən tükənmişəm” demək əvəzinə, bir pinqvin paylaşır. Çünki simvol bəzən sözdən daha təhlükəsizdir.

Yorğun nihilizmin portreti

“Nihilist Pinqvin” klassik nihilizmin fəlsəfi manifesti deyil. Bu, ideallara meydan oxuyan üsyan da deyil. Bu — yorğun nihilizmdir. Mənanı inkar edən yox, onu axtarmaqdan bezmiş bir haldır. Niyə yaşadığını bilməyən, amma yaşamağı dayandırmayan bir vəziyyət.

Elə buna görə də bu obraz təkcə sosial şəbəkə istifadəçiləri arasında yox, məşhurlar, ictimai fiqurlar, hətta rəsmi qurumlar tərəfindən belə paylaşılır. Çünki bu pinqvin bir fərdi deyil — bir dövrü danışır.

Publisistik yekun

Bəlkə o pinqvin sadəcə yolunu azmışdı.

Bəlkə instinkti yanılmışdı.

Bəlkə bu, təbiətin izahsız bir səhvi idi.

Amma milyonlarla insan bu görüntüdə özünü gördüsə, məsələ artıq pinqvindən çıxıb. Bu, insanın öz koloniyasından necə uzaqlaşdığının hekayəsidir. Səs-küylü dünyada səssizcə tənha qalmağın hekayəsi.

Bəzən insan da belədir: hara getdiyini bilmir, niyə getdiyini izah edə bilmir, amma geri dönmək də istəmir. Çünki bəzən kollektivin içində qalmaq, tək getməkdən daha ağır olur.

“Nihilist Pinqvin” bizə bunu xatırladır:

Həyatın mənası sual altındadır.

Amma bu sualı verənlər tək deyil.

Və bəlkə də ən təhlükəli məqam budur — biz bu tənhalığa artıq öyrəşirik.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(30.01.2026)