Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1988-ci ildə çəkilmiş “Alman klinikasına şəxsi səfər” filmi Azərbaycan kinosunda təkcə bir casusluq hekayəsi deyil. Bu film, əslində, insanın daxili məsuliyyəti, ata-övlad münasibəti, dövlət və vicdan arasında qalan seçimlər haqqında dərin düşüncələr təqdim edir. Tarixi fon üzərində qurulan süjet, tamaşaçını həm siyasi intriqaların içinə salır, həm də insan talelərinin nə qədər kövrək olduğunu xatırladır.

Filmin hadisələri XX əsrin əvvəllərində — 1920-ci illərin mürəkkəb və qeyri-sabit siyasi mühitində cərəyan edir. Azərbaycan yeni bir tarixi mərhələyə qədəm qoyub, ölkənin neft sərvətləri isə beynəlxalq güclərin diqqət mərkəzindədir. Məhz bu şəraitdə, əsas qəhrəman Məmməd Rüstəmov səhnəyə çıxır. O, sadə bir mühəndis deyil — dövlət üçün çalışan gizli agentdir.

Məmmədin Almaniyaya səfəri zahirən şəxsi səbəblə — oğlu Tahirin müalicəsi ilə bağlıdır. Lakin bu “şəxsi səfər”in arxasında daha təhlükəli və məsuliyyətli bir missiya gizlənir. Xaricdə məskunlaşmış neft maqnatlarının hazırladığı təxribat planı ifşa edilməlidir. Burada film ustalıqla bir sual qoyur:

Şəxsi dərdmi ağırdır, yoxsa xalq qarşısında borc?

Rasim Balayevin canlandırdığı Məmməd Rüstəmov obrazı filmin əsas yükünü daşıyır. Onun oyunu sakit, ölçülü və dərin psixoloji çalarlara malikdir. O, nə pafoslu qəhrəmandır, nə də soyuq casus. Bu obraz canlı insandır — qorxuları, tərəddüdləri və içində daşıdığı məsuliyyəti ilə. Tamaşaçı onun hər addımında bir ata kimi narahatlığını, bir vətəndaş kimi isə qətiyyətini hiss edir.

Filmdə Berlin mühiti xüsusi diqqətlə qurulub. Avropa şəhərinin soyuq küçələri, rəsmi məkanları və gizli görüşlər üçün seçilmiş məkanlar filmin gərgin atmosferini gücləndirir. Rejissor Rasim İsmayılov hadisələri tələsmədən, lakin ardıcıl şəkildə təqdim edir. Burada boş səhnə yoxdur — hər detal süjetin xidmətindədir.

“Alman klinikasına şəxsi səfər”in güclü tərəflərindən biri də ikinci plan personajlarıdır. Onlar sadəcə fon yaratmır, əsas ideyanın açılmasına kömək edirlər. Xüsusilə xarici qüvvələrin nümayəndələri, onların soyuq hesablamaları və insani duyğulardan uzaq davranışları, Məmmədin daxili dünyası ilə kəskin ziddiyyət təşkil edir.

Film açıq şəkildə göstərir ki, bu mübarizə təkcə siyasi deyil. Bu, dəyərlər mübarizəsidir. Kimisi üçün neft sadəcə gəlir mənbəyidir, kimisi üçün isə Vətən taleyidir. Və bu fərq filmin əsas fəlsəfi xəttini təşkil edir.

Musiqi tərtibatı da filmin emosional yükünü artırır. Ruhəngiz Qasımovanın musiqiləri səhnələri boğmur, əksinə, onları daha təsirli edir. Xüsusilə dramatik məqamlarda musiqi tamaşaçını səhnənin içinə çəkir, amma diqqəti yayındırmır.

Nəticə etibarilə, “Alman klinikasına şəxsi səfər” zamanına görə cəsarətli, mövzusuna görə isə hələ də актуal olan bir filmdir. Bu ekran əsəri bizə xatırladır ki, tarix təkcə böyük hadisələrdən ibarət deyil — o, insanların verdiyi çətin qərarlarla yazılır. Bəzən bir “şəxsi səfər” bütöv bir xalqın taleyinə təsir edə bilər.

Bu filmə yenidən baxmaq, onu sadəcə keçmişin kino nümunəsi kimi yox, düşündürücü bir həyat dərsi kimi qəbul etmək lazımdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(14.01.2026)