Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"
Yaramaz (1988)
Rejissor: Vaqif Mustafayev
Ssenari müəllifləri: Ramiz Fətəliyev, Vaqif Mustafayev
Operator: Aleksandr İlxovski
Bəstəkar: Emin Sabitoğlu
Studiyası: “Azərbaycanfilm”
Çəkilmə ili: 1988
Janr: Tragikomediya / Sosial dram
Dil: Azərbaycan dili
Format: Rəngli kino
Film haqqında geniş məlumat
“Yaramaz” — Azərbaycan kinosunun 1980‑ci illərdə çəkilmiş, həm satirik, həm də dramatik elementləri bir araya gətirən tragikomediya filmidir. Filmin quruluşçu rejissoru Vaqif Mustafayev dövrün ictimai‑siyasi və mədəni mühitini fon kimi götürərək sadə və saf bir insanın necə cəmiyyətin sərt reallıqları qarşısında dəyişdiyini ekranlaşdırır.
Filmin əsas qəhrəmanı Hətəmdir — o, əmək həyatına yeni başlayan, təmkinli və saf qəlbli gəncdir. Hətəm hər yerdə alver, sövdələşmə və korrupsiya üzə çıxan bir mühitdə çalışır və insanlar tərəfindən «işi düz getməyən» biri kimi qəbul edilir. Lakin o, həyatın sərt ritmi ilə üzləşdikcə özünü “ağıllı” və “məqsədli” görməyə başlayır. Bu transformasiya tədricən onu yalnız uğura aparmır, həm də mənəvi çöküşə sürükləyir — o, əvvəlcə fəhləlikdən fabrik direktoruna qədər yüksəlsə də, bununla yanaşı insanlıq və təmiz qəlbini itirir.
Filmin dramaturgiyası tragikomediya janrının bütün elementlərini özündə birləşdirir: film həm gülüş doğuran situasiyalar yaradır, həm də dərin sosial mesajlarla tamaşaçını düşündürür. Hətəmin sınaqlarla və özünün xoş niyyətləri ilə dolu yol hekayəsi — təkcə Azərbaycan yox, ümumbəşəri insanlıq dilemmasını da əks etdirir.
Kino tarixi və ictimai kontekst
“Yaramaz” 1980‑ci illərdə çəkilmişdir — bu dövr yenidənqurma (perestroyka) siyasətinin təsiri altında idi və cəmiyyətin dəyişməsini ekran mediumunda əks etdirmək üçün əlverişli bir zəmin yaradırdı. Film dövrün mənəvi böhranını, indi‑indi açılan bədii ifadəni və kino sənətində yeni tezislərin formalaşmasını göstərir.
Azərbaycanlı kinoşünas Aydın Kazımzadə “Yaramaz”ı Azərbaycan tragikomediya janrının başlanğıcı hesab etmişdir ki, bu da filmin həm texniki, həm də ideya baxımından əhəmiyyətini artırır.
Əsas obrazlar və aktyorlar
Filmin baş rolu Hətəm obrazını gürcü aktyor və teatr artisti Mamuka Kikaleyşvili canlandırıb. Bu rol onun aktyorluq karyerasını daha da ucaltdı və xarakterin inanılmaz transformasiyasını ekrana gətirdi.
Digər diqqətçəkən aktyorlar arasında:
Yaşar Nuri — Maşallah,
Rasim Balayev — nazir köməkçisi rolunda,
Həsənağa Turabov — müxtəlif dramatik obrazlarda,
Larisa Boradina, Hacı İsmayılov, Ağahüseyn Kərimov və digər səhnə ustaları filmə çoxqanlı sosial spektr qatmışlar.
Maraqlı faktlar
Filmın yaradılması Azərbaycan Dövlət Mükafatına layiq görülüb və həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq festivallarda nümayiş olunub — məsələn, Karlovi Vari Film Festivalında“Çarlinin qızıl əsası” və Sorrento Beynəlxalq Festivalında “Vittoriya de Sika” mükafatları qazanıb.
Məşhur italyan rejissoru Bernardo Bertoluççi bu filmi 35 ən yaxşı film siyahısına daxil edib — bu da Azərbaycan kino sənətinin dünya auditoriyası tərəfindən tanınmasında əhəmiyyətli rol oynadığını göstərir.
2013‑cü ildə film arxivdən bərpa olunub, bu isə onun tarixi və mədəni əhəmiyyətini daha da vurğulayır.
Mədəni və fəlsəfi dəyər
“Yaramaz” təkcə güldürən film deyil — o, sosial portret, dəyişən cəmiyyətin tənqidi baxışı və insan xarakterinin deformasiya prosesi üzərində qurulan dərin düşüncədir. Film saf və yaxşı qəlbli bir adamın zamanla sistemə uyğunlaşaraq necə dəyişdiyini göstərir, həmçinin cəmiyyətin karyera, sərvət və güc axtarışının insan dəyərlərinə təsirini araşdırır.
Tövsiyə
Əgər sən Azərbaycan kino tarixini, realist sosial dramı və tragikomediya janrını araşdırmaq istəyirsənsə, “Yaramaz” mütləq baxılmalı filmdir. Bu ekran əsəri həm kino texnikası, həm də mədəni mesaj baxımından dərin təsir buraxır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.01.2026)
