Kənan Məmmədli,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
1991-ci il noyabrın 20-də baş vermiş Qarakənd vertolyot faciəsi Azərbaycanın yaxın tarixində ən ağır və ağrılı hadisələrdən biridir. Həmin gün ölkəmizin bir sıra tanınmış dövlət xadimləri, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, jurnalistlər və beynəlxalq müşahidəçilər faciəli şəkildə həlak oldular.
1991-ci il noyabrın 20-si. Qarabağda münaqişənin getdikcə şiddətləndiyi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün ciddi təhlükə altında olduğu mürəkkəb bir dövr idi. Həmin gün Azərbaycanın dövlət nümayəndələrindən, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərlərindən və beynəlxalq müşahidəçilərdən ibarət nümayəndə heyəti Qarabağa yola düşmüşdü. Məqsəd bölgədəki vəziyyətlə yerində tanış olmaq, gərginliyi araşdırmaq və sülhün təmin olunması istiqamətində tədbirlər görmək idi.
Nümayəndə heyətini daşıyan Mi-8 markalı vertolyot Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi yaxınlığında faciəyə uğradı. Vertolyotun atəşə tutulması nəticəsində göyərtədə olanların hamısı həlak oldu. Hadisə Azərbaycan tarixində Qarakənd faciəsi adı ilə yadda qaldı.
Bu, sadəcə bir hava nəqliyyatı qəzası deyildi. Azərbaycanın dövlət idarəçiliyinə, hüquq-mühafizə sisteminə, jurnalistikasına və ictimai həyatına ağır zərbə idi.
Faciədə həlak olanlar
Qarakənd faciəsinin qurbanları arasında Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm iz qoymuş şəxsiyyətlər vardı:
Tofiq İsmayılov – Azərbaycanın dövlət katibi, tanınmış alim.
İsmət Qayıbov – Azərbaycanın baş prokuroru.
Məhəmməd Əsədov – dövlət müşaviri, keçmiş daxili işlər naziri.
Zülfü Hacıyev – Azərbaycan Baş nazirinin müavini.
Vəli Məmmədov – SSRİ Ali Sovetinin deputatı.
Vaqif Cəfərov – millət vəkili.
Osman Mirzəyev – Prezident Aparatının şöbə müdiri, tanınmış publisist və jurnalist.
Qurban Namazəliyev – meliorasiya və su təsərrüfatı nazirinin birinci müavini.
Rafiq Məmmədov – dövlət katibinin köməkçisi.
Alı Mustafayev – tanınmış telejurnalist, Azərbaycan televiziyasının simalarından biri.
Fəxrəddin Şahbazov – AzTV-nin videooperatoru.
Arif Hüseynzadə – AzTV-nin işıqçısı.
Həlak olanlar arasında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin bir sıra vəzifəli şəxsləri, Rusiyadan olan hərbi müşahidəçilər, Qazaxıstan Daxili İşlər nazirinin birinci müavini Sanlal Serikov və vertolyotun üç nəfərlik ekipajı da var idi.
Beləliklə, faciə nəticəsində ümumilikdə 22 nəfər həyatını itirdi. Onların arasında dövlət xadimləri ilə yanaşı, jurnalistikanın və televiziya sənətinin nümayəndələrinin də olması bu hadisənin Azərbaycan cəmiyyətinə vurduğu zərbəni daha da ağırlaşdırırdı.
Xüsusilə iki jurnalistin – Osman Mirzəyevin və Alı Mustafayevin həlak olması böyük sarsıntı yaratdı.
Osman Mirzəyev Azərbaycan publisistikasının tanınmış nümayəndələrindən idi. Onun qələmindən çıxan yazılar, ictimai-siyasi mövzulara münasibəti, jurnalistikanın inkişafına verdiyi töhfələr onu dövrünün seçilən ziyalılarından birinə çevirmişdi.
Alı Mustafayev isə Azərbaycan televiziyasının ən tanınmış reportyorlarından idi. O, Qarabağ həqiqətlərinin tamaşaçılara çatdırılmasında, hadisə yerlərindən hazırladığı reportajlarla ictimaiyyətin məlumatlandırılmasında mühüm rol oynayırdı.
Fəxrəddin Şahbazov və Arif Hüseynzadə də öz peşə borclarını yerinə yetirərkən həyatlarını itirdilər.
Bu faciə bir daha göstərdi ki, müharibə və münaqişə şəraitində jurnalistlər də hadisələrin ön cərgəsində dayanır, bəzən öz həyatlarını təhlükəyə ataraq həqiqətləri dünyaya çatdırmağa çalışırlar.
Faciənin araşdırılması
Hadisədən sonra ilkin məlumatlarda vertolyotun dumana düşərək qayaya çırpılması ehtimalı irəli sürülmüşdü. Lakin sonradan onun atəşə tutulması nəticəsində qəzaya uğradığı təsdiqləndi.
1991-ci il noyabrın 21-də faktla bağlı Hərbi Qarnizon Prokurorluğu tərəfindən cinayət işi açıldı. İstintaq Respublika Prokurorluğunda davam etdirildi. Lakin hadisənin baş verdiyi ərazinin Ermənistan silahlı qüvvələrinin nəzarətində qalması səbəbindən istintaqın aparılmasında ciddi çətinliklər yarandı. Sonradan cinayət işi dayandırıldı, cinayəti törədən şəxslərin müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadı.
Bu məqam faciənin hüquqi baxımdan da tam araşdırılmamış qalmasının göstəricisidir.
Zaman keçsə də, yaddaşlardan silinməyən faciə
Qarakənd faciəsi Azərbaycanın müstəqillik tarixində dövlət xadimlərinin, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərlərinin və media nümayəndələrinin bir gündə itirilməsi ilə yadda qalan qanlı hadisədir.
Həmin gün həlak olanların hər biri öz sahəsində müəyyən mövqeyə, təcrübəyə və xidmətlərə malik idi. Onların vaxtsız ölümü Azərbaycanın dövlət quruculuğu, hüquq sistemi, diplomatik fəaliyyəti, jurnalistikası və ictimai həyatı üçün böyük itki oldu.
Bu il faciənin 35-ci ildönümüdür. Üç onillikdən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, 20 noyabr 1991-ci ilin ağrısı xalqımızın yaddaşında yaşayır.
Tarix yalnız qələbələri, quruculuq işlərini, böyük nailiyyətləri deyil, faciələri də xatırlamaqdır. Çünki keçmişin ağrılı səhifələrini unutmamaq gələcək nəsillərin tarixi yaddaşını qorumaq deməkdir.
20 noyabr – Qarakənd faciəsi qurbanlarının xatirəsi xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq.
Faktoloji qeyd: Prezident Kitabxanasının materiallarında 22 nəfərin həlak olduğu göstərilir. Bəzi ilkin və sonrakı məlumatlarda rəqəm fərqlərinə rast gəlinsə də, faciə qurbanlarının tam siyahısı üç ekipaj üzvü də daxil olmaqla 22 nəfərdir.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(20.11.2026)


