17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günüdür Featured

İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

 

          Azərbaycan tarixində elə günlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi dövrün hadisələri ilə məhdudlaşmır. Belə günlər xalqın milli yaddaşına, azadlıq düşüncəsinə və dövlətçilik tarixinin səhifələrinə əbədi həkk olunur. 17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü də məhz belə tarixi günlərdəndir. Bu tarix Azərbaycan xalqının milli özünüdərkinin güclənməsi, azadlıq iradəsinin ümumxalq hərəkatına çevrilməsi və müstəqil dövlətçilik ideyasının yenidən aktuallaşması ilə səciyyələnir. 17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü Azərbaycan xalqının azadlıq salnaməsinin ən mühüm səhifələrindən biridir.

 

1988-ci ildə Azadlıq meydanında başlayan xalq hərəkatı milli birliyin, siyasi oyanışın və müstəqillik iradəsinin parlaq təzahürü idi. Həmin gün meydanda səslənən azadlıq çağırışları sonradan müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurulması ilə nəticələnən tarixi prosesin mənəvi dayaqlarından birinə çevrildi.

XX əsrin 80-ci illərinin sonlarında Sovet İttifaqı ciddi siyasi, iqtisadi və ideoloji böhran yaşayırdı. İmperiyanın əvvəlki gücü zəifləyir, müxtəlif xalqlarda milli hüquq və azadlıq tələbləri güclənirdi. Azərbaycanda isə bu proseslərə Ermənistanın ərazi iddiaları, Qarabağ ətrafında baş verən hadisələr və sovet rəhbərliyinin ədalətsiz mövqeyi əlavə olunmuşdu.

1988-ci ilin əvvəllərindən etibarən Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları açıq xarakter almağa başladı. Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarından kütləvi şəkildə qovulması, Dağlıq Qarabağda separatçı meyillərin gücləndirilməsi xalqın narahatlığını və etirazını artırırdı.

Həmin ilin noyabrında Şuşa yaxınlığındakı Topxana meşəsində ağacların kəsilməsi ilə bağlı yayılan məlumatlar isə xalqın etirazını daha da gücləndirdi. Topxana meşəsi artıq sadəcə təbiət abidəsi deyil, milli varlığa, tarixi torpağa və mənəvi dəyərlərə münasibətin rəmzinə çevrilmişdi. Beləliklə, ayrı-ayrı etirazlar ümumxalq hərəkatına çevrilməkdə idi.

1988-ci il noyabrın 17-də Bakının o vaxtkı Lenin meydanında, indiki Azadlıq meydanında genişmiqyaslı xalq mitinqi başladı. Respublikanın müxtəlif bölgələrindən insanlar Bakıya gələrək öz etirazlarını bildirir, milli hüquqların müdafiəsini, Qarabağda yaranmış vəziyyətə son qoyulmasını və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunmasını tələb edirdilər.

Meydana toplaşan insanlar müxtəlif peşə və sosial təbəqələri təmsil etsələr də, onları birləşdirən əsas amal eyni idi: milli ləyaqətin qorunması və xalqın öz taleyinə sahib çıxmaq hüququ.

Meydan hərəkatının ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun ümumxalq xarakteri daşıması idi. Burada ziyalılar, tələbələr, fəhlələr, kəndlilər, müəllimlər və müxtəlif bölgələrdən gəlmiş insanlar bir araya gəlmişdilər.

          Mitinqlərdə azadlıq, suverenlik və milli birlik ideyaları getdikcə daha aydın səslənirdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağının meydanda qaldırılması isə xalqın dövlətçilik yaddaşının və istiqlal arzularının yenidən dirçəlməsinin mühüm rəmzinə çevrildi.

Bu hadisə göstərirdi ki, Azərbaycan xalqının milli müstəqillik düşüncəsi sovet hakimiyyətinin uzunmüddətli ideoloji təsirlərinə baxmayaraq, öz varlığını qoruyub saxlamışdır.

Bakıda başlayan mitinqlər sovet rəhbərliyini ciddi narahat edirdi. Çünki meydanda səslənən tələblər artıq yalnız Qarabağ məsələsi ilə məhdudlaşmır, milli suverenlik və siyasi azadlıq ideyalarını da əhatə edirdi.

Noyabrın 22-də Bakıda komendant saatı tətbiq olundu. Şəhərə əlavə hərbi qüvvələr yeridildi. Lakin xalqın etirazı bir müddət də davam etdi. Dekabrın 4-dən 5-nə keçən gecə sovet qoşunları meydana müdaxilə edərək mitinqi dağıtdılar. Beləliklə, 17 noyabrda başlayan fasiləsiz meydan hərəkatı zor gücünə dayandırıldı.

Amma meydanın boşaldılması xalqın qəlbində başlanan milli oyanışı dayandıra bilmədi. Əksinə, bu hadisələr müstəqillik düşüncəsinin daha da möhkəmlənməsinə təkan verdi. 1988-ci ilin noyabr hadisələri Azərbaycan xalqının siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Meydan hərəkatı milli şüurun oyanışını sürətləndirdi, cəmiyyətdə azadlıq və müstəqillik ideyalarının geniş yayılmasına şərait yaratdı.

Bu prosesin davamı olaraq 1989–1991-ci illərdə milli azadlıq mübarizəsi daha da gücləndi. Xalqın siyasi fəallığı artdı, müstəqil dövlətçilik ideyası artıq ümummilli tələbə çevrildi.

1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edildi. Beləliklə, illərlə qorunub saxlanılan istiqlal arzusu hüquqi və siyasi reallığa çevrildi.

Bu baxımdan 17 noyabr hadisələri Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasına aparan tarixi prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir.  

1992-ci ildən etibarən noyabrın 17-si Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü kimi qeyd olunur.

Bu günün təsis edilməsi 1988-ci il xalq hərəkatına verilən tarixi və siyasi qiymətin ifadəsi idi. Milli Dirçəliş Günü xalqın azadlıq mübarizəsini, milli birliyini və dövlət müstəqilliyinə gedən yolunu xatırladan əlamətdar tarixdir.

Milli dirçəliş xalqın özünü tanıması, öz gücünə inanması və gələcəyini özü müəyyənləşdirmək iradəsidir. 17 noyabr isə bu iradənin Azərbaycan tarixində ümumxalq miqyasında təzahür etdiyi günlərdən biridir.

Bu gün 17 noyabrı qeyd edərkən yalnız keçmişi xatırlamırıq. Eyni zamanda müstəqilliyin hansı tarixi mübarizələr, xalq iradəsi və milli həmrəylik hesabına əldə edildiyini dərk edirik.

İndi həmin tarixi hadisələrə nəzər salarkən bir həqiqəti unutmamalıyıq: qazanılmış müstəqillik həm də qorunmalı, möhkəmləndirilməli və gələcək nəsillərə etibarlı şəkildə ötürülməlidir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.11.2026)

 

 

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.