Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Dünənki gün xüsusi önəm daşıyırdı.
Hər bir xalqın tarixində onun taleyini dəyişən, müqəddəratını təyin edən dönüş nöqtələri var. Azərbaycan xalqı üçün belə müqəddəs və tarixi günlərdən biri hər il böyük qürurla qeyd olunan 18 oktyabr - Müstəqilliyin Bərpası Günüdür.
1991-ci ilin bu günündə Azərbaycan xalqı XX əsrdə ikinci dəfə öz müstəqilliyini bütün dünyaya bəyan etmiş, azad və suveren yaşamaq haqqını yenidən bərpa etmişdir.
Tarixi müstəqillik yoluna baxış
Azərbaycanın müstəqillik tarixi yalnız 1991-ci illə məhdudlaşmır. Xalqımız hələ 1918-ci il mayın 28-də Şərqdə ilk demokratik respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini (AXC) qurmuşdu. Cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, AXC milli dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında silinməz izlər qoydu.
1920-ci ildə sovet imperiyası tərəfindən işğal olunsa da, azadlıq ideyası xalqımızın qan yaddaşından silinmədi. 1980-ci illərin sonlarında SSRİ-nin dağılma prosesi, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlaması və Topxana meşəsi hadisələri Azərbaycan xalqını yenidən ayağa qaldırdı. Bakının Azadlıq meydanında başlayan milyonluq mitinqlər və xalq hərəkatı müstəqilliyə doğru gedən yolu sürətləndirdi. 1990-cı ilin Qanlı Yanvar hadisələri belə xalqın azadlıq iradəsini qıra bilmədi, əksinə, imperiyadan ayrılma prosesini geridönməz etdi.
Konstitusiya aktının qəbulu və hüquqi əsaslar
1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sessiyasında tarixi "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı" qəbul olundu. Deputatların yekdil səslə qəbul etdiyi bu sənəd Azərbaycanın hüquqi baxımdan tam müstəqil dövlət olduğunu təsdiqlədi.
Konstitusiya Aktında ən mühüm məqamlardan biri o idi ki, yeni qurulan Azərbaycan Respublikası 1920-ci ildə devrilmiş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi elan edildi. Bununla da ölkəmiz sovet keçmişini deyil, məhz demokratik cümhuriyyət ənənələrini davam etdirəcəyini dünyaya göstərdi. Eyni ilin 29 dekabrında keçirilən ümumxalq səsverməsində (referendumda) xalqın 95 faizindən çoxu müstəqilliyə "hə" deyərək bu tarixi qərarı birdəfəlik möhürlədi.
Müstəqilliyin qorunması və Heydər Əliyevin rolu
Müstəqilliyi elan etmək nə qədər çətin idisə, onu qoruyub saxlamaq bir o qədər mürəkkəb idi. 1991-1993-cü illərdə Azərbaycan daxili xaos, hakimiyyətsizlik, iqtisadi böhran və Ermənistanın hərbi təcavüzü ilə üz-üzə qalmışdı. Ölkə parçalanmaq və müstəqilliyini yenidən itirmək təhlükəsi yaşayırdı.
Belə bir ağır məqamda, 1993-cü ildə xalqın təkidli xahişi ilə hakimiyyətə qayıdan ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycanı bu fəlakətdən xilas etdi. Dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı alındı, atəşkəs imzalandı və ordu quruculuğuna başlanıldı. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" ilə ölkənin iqtisadi müstəqilliyinin təməli qoyuldu. Heydər Əliyev diplomatiyası sayəsində Azərbaycan dünya birliyinə inteqrasiya etdi və müstəqilliyimiz daimi xarakter aldı.
Ad dəyişikliyi: "Müstəqilliyin bərpası günü"
Uzun illər boyu bu bayram ölkəmizdə "Dövlət Müstəqilliyi Günü" kimi qeyd olunurdu. Lakin 2021-ci il oktyabrın 15-də Milli Məclis tərəfindən qəbul edilən yeni qanunla bayramın adı dəyişdirilərək "Müstəqilliyin Bərpası Günü" adlandırıldı.
Bu dəyişikliyin çox dərin məntiqi və tarixi əsası var idi. Belə ki, 1991-ci ildə Azərbaycan yeni bir dövlət yaratmamış, məhz 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyini bərpa etmişdi. Bu addım tarixi ədalətin və varislik prinsipinin hüquqi müstəvidə daha dəqiq ifadə olunmasını təmin etdi.
Zəfər dönəmində müstəqillik bayramı
Bu gün Azərbaycan öz müstəqilliyinin ən parlaq və qüdrətli dövrünü yaşayır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri nəticəsində torpaqlarımızı işğaldan tamamilə azad etdi.
Artıq Müstəqilliyin Bərpası Günü sadəcə təqvimdəki bir bayram deyil, Şuşada, Xankəndidə, Ağdamda və Qarabağın hər bir guşəsində ucalan üçrəngli bayrağımızın fonunda qeyd olunan milli qürur günüdür. Dövlətimiz bu gün həm iqtisadi, həm hərbi, həm də siyasi baxımdan tam müstəqil qərarlar qəbul edən regional liderə çevrilmişdir.
Nəticə
18 oktyabr - Müstəqilliyin Bərpası Günü Azərbaycan xalqının azadlıq mübarizəsinin, sarsılmaz iradəsinin və dövlətçilik sevgisinin rəmzidir. Bu gün bizə bəxş edilən müstəqilliyi qorumaq, gələcək nəsillərə daha güclü və firavan bir Azərbaycan qoyub getmək hər bir vətəndaşın müqəddəs borcudur. Müstəqilliyimiz əbədidir, dönməzdir, sarsılmazdır!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(19.10.2026)
