Kənan Məmmədli,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Bakının günəşli sentyabr səhərindən bir anlıq havası xeyli soyumuş və payız nəfəsi aşkar duyulan Avropa paytaxtlarına rakurs etsək, mədəniyyət aləmində baş verən əsas hadisələrə göz yetirsək, düşünürəm ki bu, yalnız bizim xeyrimizə olar. Elə isə haydı, başlayaq.
Dünya mədəniyyətinin böyük şəhərlərində payız mövsümü başlayıb. Sentyabrın gəlişi ilə kino festivalları, moda həftələri, dizayn sərgiləri, incəsənət yarmarkaları və muzey ekspozisiyaları yenidən beynəlxalq mədəniyyət gündəminin əsas mövzularına çevrilib.
2026-cı ilin sentyabrı xüsusilə zəngindir. Venesiyada kino, Londonda dizayn və moda, Milanda moda və sənətkarlıq, Parisdə sərgilər, qarşıdakı oktyabr ayında isə Londonda dünyanın ən böyük müasir incəsənət platformalarından biri – Frieze keçiriləcək.
Bu hadisələrin hər biri yalnız bir şəhərin mədəni həyatını deyil, dünya sənətinin hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini də göstərir.
Venesiya: kino dünyasının payız başlanğıcı
Sentyabrın ən mühüm mədəni hadisələrindən biri, şübhəsiz, 83-cü Venesiya Beynəlxalq Film Festivalı oldu.
Dünyanın ən qədim kino festivallarından biri olan Venesiya festivalı 2–12 sentyabr tarixlərində keçirildi. Festivalın əsas müsabiqəsində 21 film yarışdı. Festivalın rəsmi məlumatına görə, bu il nümayişlərə 117 656 bilet satılıb ki, bu da əvvəlki ilin rekord göstəricisindən 14 faiz çoxdur.
Festivalın əsas mükafatı – “Qızıl Şir” danimarkalı rejissor May el-Toukhy-nin Woman Unknown filminə verildi. Cənubi koreyalı rejissor Li Çanq-donqun Possible Love filmi Münsiflər Heyətinin Böyük Mükafatına layiq görüldü.
Azərbaycanlı tamaşaçı üçün xüsusilə diqqətçəkən nəticələrdən biri isə rejissor İlya Xrjanovskinin DAU filmi ilə “Ən yaxşı rejissor” nominasiyasında “Gümüş Şir” qazanması idi. Çünki bu film bakılı Nobel mükafatçısı Landauya həsr olunub..
Beləliklə, Venesiya festivalı bu il də dünya kinosunun ən mühüm görüş məkanlarından biri statusunu qorudu. Biz də “Ədəbiyyat və incəsənət” portal olaraq festival barədə geniş söhbət açdıq, diskussiyalar qurduq.
Milan: moda artıq yalnız moda deyil
Sentyabrın 22-də isə diqqətlər İtaliyanın moda paytaxtına – Milana yönəldi.
Milan Moda Həftəsi 22–28 sentyabr tarixlərində keçirilir. Proqramda Prada, Fendi, Gucci, Dolce & Gabbana, Bottega Veneta və Giorgio Armani kimi məşhur moda evlərinin təqdimatları yer alır. 2027-ci ilin yaz-yay kolleksiyalarının nümayiş etdirildiyi həftədə 54 əsas moda nümayişi və 88 təqdimat nəzərdə tutulub.
Lakin bu il Milanın mədəniyyət gündəmində başqa bir hadisə də xüsusi yer tutur.
“
Vogue World: Milano” – İntibahdan süni intellektə
Sentyabrın 22-də Milanın məşhur Galleria Vittorio Emanuele II məkanında “Vogue World: Milano” keçirilib.
Tədbirin konsepsiyası xüsusilə maraqlıdır: İtaliyanın İntibah sənəti, sənətkarlıq ənənələri, sənaye mədəniyyəti, kino və müasir texnologiyalar bir nümayişdə birləşdirilir.
Proqramın bölmələrindən biri ənənəvi italyan sənətkarlığına, digəri sənaye inqilabına, başqa hissəsi “Made in Italy” estetikasına həsr olunub. Final hissələrdə isə süni intellekt və gələcəyin modası ön plana çıxır.
Bu mənada Milanın bugünkü mədəniyyət mesajını bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: Ənənə gələcəyin rəqibi deyil, onun başlanğıc nöqtəsidir.
London: dizaynın böyük laboratoriyası
Sentyabrın 12–20-də keçirilən London Design Festival 2026 da dünya mədəniyyət gündəminin əsas hadisələrindən biri oldu.
24-cü dəfə keçirilən festival Londonun müxtəlif məkanlarını böyük dizayn laboratoriyasına çevirdi. Burada mebel, memarlıq, tekstil, sənətkarlıq, rəqəmsal texnologiyalar və interaktiv incəsənət bir araya gəldi.
Festivalın diqqətçəkən layihələrindən biri “Craft x Tech” proqramıdır. Burada ənənəvi yapon sənətkarlığı müasir texnologiyalarla qarşılaşdırılır.
Bu, müasir dizaynda getdikcə güclənən bir tendensiyanın göstəricisidir: qədim sənətkarlıq üsulları yox olmur, əksinə, yeni texnologiyalar vasitəsilə başqa formada yaşamağa başlayır.
London Design Festivalında ekologiya məsələsi də ön plandadır. Təkrar istifadə olunan materiallar, davamlı istehsal, yeni biomateriallar və enerji səmərəli dizayn nümunələri nümayiş etdirilib.
London modası: keçmişə qayıdış, gələcəyə baxış
London sentyabrda yalnız dizaynın deyil, modanın da mərkəzlərindən biri oldu.
London Fashion Week çərçivəsində Burberry, Alexander McQueen, Mulberry, Simone Rocha, Erdem və digər moda evləri 2027-ci ilin yaz-yay kolleksiyalarını təqdim etdilər.
Burberry-də klassik Britaniya üslubu yeni tekstil və rəng həlləri ilə birləşdirildi. Alexander McQueen isə Londonun tarixi və müasir şəhər mədəniyyətindən ilhamlanan kolleksiya təqdim etdi. Mulberry-nin təqdimatında isə brendin tarixi kodlarına müasir baxış diqqət çəkdi.
Beləliklə, London modasında da eyni tendensiya müşahidə olunur: mədəni yaddaş müasir dizaynın materialına çevrilir.
Venesiyada şüşə sənətinin bayramı
Sentyabrın daha bir maraqlı hadisəsi Venice Glass Week oldu.
Venesiya və Murano əsrlərdir şüşə sənətinin dünya mərkəzlərindən biri sayılır. Sentyabrın 12–20-də keçirilən tədbirlərdə sərgilər, ustad dərsləri və müxtəlif təqdimatlar vasitəsilə həm ənənəvi, həm də müasir şüşə sənəti nümayiş etdirildi.
Burada söhbət sadəcə sənət əsərlərindən getmir. Murano şüşəçiliyi kimi ənənələr Avropanın canlı qeyri-maddi mədəni irsinin nümunələrindən biridir.
Bu baxımdan müasir sənətkarın qarşısında maraqlı bir vəzifə dayanır: ənənəni təkrarlamaq yox, onu yaşatmaq.
Venesiya sənətkarlığı da dünyaya açır
Venesiyada sentyabr ayının bütün mədəni proqramı yalnız kino ilə məhdudlaşmır.
Homo Faber 2026 tədbiri də sentyabr boyunca Fondazione Giorgio Cini məkanında keçirilir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən sənətkarların iştirak etdiyi bu beynəlxalq sərgi əl işləri, material, dizayn və sənətkarlıq ənənələrini bir araya gətirir.
Müasir texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə əl əməyinə həsr olunmuş belə böyük tədbirin keçirilməsi özü maraqlı mədəni hadisədir.
Çünki süni intellektin, robotların və avtomatlaşdırmanın genişləndiyi dünyada insan əlinin yaratdığı obyektə maraq da yeni məna qazanır.
Paris: muzeylər payız mövsümünü açır
Paris də sentyabrın son günlərində böyük sərgilərlə mədəniyyət xəritəsində öz yerini qoruyur.
Fransanın paytaxtında sentyabrın sonuna qədər davam edən bir sıra müvəqqəti sərgilər ziyarətçiləri müxtəlif muzey və qalereyalara cəlb edir. Parisin mədəniyyət təqvimi rəssamlıq, fotoqrafiya, dekorativ sənət və müasir incəsənətin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir.
Paris nümunəsi bir daha göstərir ki, böyük şəhərlərin mədəni həyatı artıq bir-iki “ulduz” tədbirlə ölçülmür. Şəhərin özü nəhəng muzey və sərgi məkanına çevrilir.
Oktyabrda London yenidən dünya incəsənətinin mərkəzinə çevriləcək
Sentyabrın mədəniyyət hadisələri başa çatmamış dünya incəsənətinin növbəti böyük görüşünə hazırlıq başlayıb.
Frieze London və Frieze Masters 14–18 oktyabr tarixlərində Londonun Regent's Parkında keçiriləcək.
İki sərgidə ümumilikdə təxminən 300 qalereyanın, 48 ölkə və regionun nümayəndələrinin iştirakı nəzərdə tutulur. Frieze London müasir incəsənətə, Frieze Masters isə tarixi sənət nümunələrinə diqqət yetirir.
Bu il Frieze Londonun maraqlı bölmələrindən biri “The Code Universe” adlanır. Bölmə kütləvi mədəniyyət, informasiya axınları və sosial dəyişikliklər fonunda müasir rəssamların dünyaya münasibətini araşdırır.
Frieze Week çərçivəsində Londonun müxtəlif muzey və qalereyalarında Tate Britain, Tate Modern, British Museum, Royal Academy, Barbican və digər böyük mədəniyyət müəssisələrində sərgilər keçiriləcək.
Mədəniyyətin yeni mövzusu: süni intellekt
2026-cı ilin mədəniyyət gündəminə nəzər salanda bir mövzu demək olar ki, hər yerdə görünür: süni intellekt.
Bu texnologiya artıq yalnız texnologiya sərgilərinin mövzusu deyil.
O, kinoda virtual reallıq layihələrində, moda dizaynında, muzeylərdə, memarlıqda, musiqidə və təsviri sənətdə müzakirə olunur.
Milanın “Vogue World” tədbirində ənənəvi italyan sənətkarlığı ilə süni intellektin yanaşı təqdim olunması da bunun simvolik nümunəsidir.
Maraqlıdır ki, sənət dünyasında əsas sual artıq “Süni intellekt sənət yarada bilərmi?” sualından daha genişdir:İnsan yaradıcılığı texnologiya ilə necə dəyişəcək?
Bu suala hələ yekun cavab yoxdur.
Və bütün bunların ortaq nöqtəsi...
Venesiyanın kino festivalları, Milanın moda nümayişləri, Londonun dizayn tədbirləri, Parisin sərgiləri, Murano şüşə sənəti və qarşıdakı Frieze London ilk baxışda bir-birindən tamamilə fərqli hadisələrdir.
Lakin onların hamısında ortaq bir xətt görünür.
Dünya mədəniyyəti keçmişlə gələcəyi bir-birinə qarşı qoymur. Onları birləşdirməyə çalışır.
İntibah sənəti süni intellektlə, qədim sənətkarlıq müasir dizaynla, klassik kino yeni texnologiyalarla, tarixi muzeylər rəqəmsal platformalarla görüşür.
Bəlkə də 2026-cı ilin mədəniyyət mənzərəsinin əsas xüsusiyyəti məhz budur: İnsan keçmişini qoruyaraq gələcəyə doğru gedir.
Və dünyanın böyük mədəniyyət şəhərləri bu yolun ən maraqlı səhnələrinə çevrilir.
Bu qədər. Qitənin mədəni həyatı barədə yazı və xəbərlərimi izləməkdə davam edin. Yeni görüşlərə qədər.
Şəkildə: Milan Moda həftəsindən bir görüntü. Foto: mats eye.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(23.09.2026)
