Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Dünənki tarix – 12 iyul tariximizə altından xətt şçəkilərək yazılıbdır, çünki həmin gün böyük zəfərin addım səsləri eşidilmişdi...
2020-ci il iyulun 12-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətindəki mövqelərimizi iriçaplı silahlardan və artilleriya qurğularından atəşə tutması ilə regionda vəziyyət kəskinləşdi. Ermənistan rəhbərliyi bu istiqamətdə hücuma keçməklə bir neçə mühüm strateji hədəf güdürdü:
Enerji və nəqliyyat dəhlizlərini təhdid etmək:
Tovuz rayonu Azərbaycanın və regionun taleyini həll edən Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qafqaz Qaz Boru Kəməri (TANAP-ın tərkib hissəsi) və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin keçdiyi strateji nəqliyyat-kommunikasiya qovşağına çox yaxın yerləşir. Ermənistan bu yüksəklikləri ələ keçirməklə Avropanın enerji təhlükəsizliyini təhdid etmək rıçaqı qazanmaq istəyirdi.
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını (KTMT) Münaqişəyə Cəlb Etmək: Dövlət sərhədində hərbi əməliyyatlara başlamaqla Ermənistan, Azərbaycanın cavab zərbələrini öz rəsmi ərazisinə yönəltməyi və bununla da üzv olduğu KTMT-ni Azərbaycana qarşı müharibəyə sürükləməyi planlaşdırırdı. Lakin Azərbaycan diplomatiyası və ordusunun dəqiq gedişləri bu planı iflasa uğratdı.
Ermənistanın Daxili Böhranını Gizlətmək:
Ermənistanda mövcud olan daxili siyasi gərginliyi, iqtisadi tənəzzülü və pandemiya uğursuzluqlarını ictimaiyyətin diqqətindən yayındırmaq üçün "xarici düşmən" kartından istifadə edilirdi.
Qarabağ" və "Anif" mövqeləri uğrunda şiddətli döyüşlər
Azərbaycan Ordusunun bölmələri düşmənin qəfil hücumunun qarşısını dərhal və qətiyyətlə aldı. Sərhəd boyu yerləşən və strateji əhəmiyyət kəsb edən yüksəkliklər uğrunda bir neçə gün davam edən amansız artilleriya və minaatan döyüşləri başladı. Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə sistemləri və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) işə salındı. Keçirilən cavab atəşi və əks-həmlə əməliyyatları nəticəsində Ermənistan ordusunun dayaq məntəqələri, atəş mövqeləri, hərbi texnikası və canlı qüvvəsi darmadağın edildi. Düşmən bir neçə yüz itki verərək geri çəkilməyə məcbur oldu və sərhədin bu xəttində heç bir metr belə irəliləyə bilmədi.
Generalın şəhadəti: ön xətdə yazılan qəhrəmanlıq
Tovuz döyüşlərini dünya hərb tarixində unikal edən ən mühüm məqamlardan biri komanda heyətinin əsgərlərlə çiyin-çiyinə, ən təhlükəli ön xətdə vuruşması oldu. İyulun 14-də döyüşlərin ən qızğın çağında Azərbaycan Ordusunun general-mayoru Polad Həşimov və polkovnik İlqar Mirzəyev, eləcə də digər zabit və əsgərlərimiz qəhrəmancasına şəhid oldular.
Müasir müharibələrdə generalın səngərdə, ön xətdə şəhid olması nadir hadisələrdəndir. Polad Həşimovun şəhadəti Azərbaycan əsgərinə və xalqına böyük təsir göstərdi. Bu hadisə orduda sarsıntı yaratmadı, əksinə, düşmənə qarşı intiqam hissini və mübarizə əzmini monolit bir qüvvəyə çevirdi.
Milli oyanış və "orduya dəstək" hərəkatı
Tovuz döyüşləri Azərbaycan cəmiyyətində görünməmiş bir milli həmrəylik dalğası yaratdı. İyulun 14-dən 15-nə keçən gecə Bakıda və ölkənin digər şəhərlərində yüz minlərlə insan küçələrə axışaraq "Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!", "Ali Baş Komandan, bizə silah ver!" şüarları ilə orduya dəstək nümayiş etdirdi. Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinə qısa müddətdə 50 mindən çox gənc könüllü olaraq cəbhəyə getmək üçün müraciət etdi. Bu hadisə xalqın müharibəyə və torpaqların azad olunmasına tam hazır olduğunun açıq mesajı idi.
Tovuzdan Şuşaya: zəfərin başlanğıcı
Tovuz döyüşləri fəsadları və nəticələri baxımından 44 günlük Vətən Müharibəsinin anonsu və faktiki olaraq ilk mərhələsi idi. Məhz bu döyüşlərdən sonra Azərbaycan dövləti və ordusu düşmənin növbəti genişmiqyaslı hücum planlarını tam ifşaladı, hərbi hazırlıqları maksimum səviyyəyə çatdırdı. Cəmi iki ay sonra – 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan əks-hücum əməliyyatları (Vətən Müharibəsi) Tovuzda yarımçıq qalan hesabın bağlanması, Polad Həşimovun və bütün şəhidlərimizin qisasının döyüş meydanında alınması ilə nəticələndi. Tovuzda nümayiş etdirilən əzmkarlıq, Şuşada ucaldılan Zəfər bayrağının təməl daşı oldu.
Və beləcə...
Tovuz döyüşləri bizim həm qürur, həm də ağrılı səhifəmizdir. Azərbaycan xalqı bu döyüşlərdə öz qəhrəman övladlarını itirsə də, dünyaya öz sarsılmaz birliyini və işğalla heç vaxt barışmayacağını sübut etdi. Bu gün həmin şanlı tarixin ildönümündə, canlarını vətən torpağının bütövlüyü naminə fəda etmiş bütün qəhrəmanlarımızı dərin ehtiram və sonsuz minnətdarlıq hissi ilə anırıq. Onların xatirəsi hər bir azərbaycanlının qəlbində əbədi yaşayacaqdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.07.2026)
