Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

​

1918-ci ilin 28 may günü Tiflisdə, Qafqaz Canişininin sarayında cəmi 24 bəndlik İstiqlal Bəyannaməsi oxunanda, təkcə yeni bir dövlətin yaranışı elan olunmadı. Həm də əsrlərdir imperiya caynağında sıxılan, "müsəlman", "tatar" adlandırılaraq milli kimliyindən uzaq tutulmağa çalışılan bir millətin "Biz varıq və müstəqilik!" hayqırtısı tarixə həkk olundu.

​

Həsən bəy Ağayevin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən imzalanan o tarixi bəyannamə, bu gün üzərində fəxrlə addımladığımız müstəqil Azərbaycanın doğum şəhadətnaməsidir.

​23 aylıq möcüzə: nələri bacardıq?

​Cəmi 23 ay yaşamasına, daxili və xarici təzyiqlərə, müharibə şəraitinə baxmayaraq, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Əlimərdan bəy Topçubaşov və digər cümhuriyyət qurucularının ortaya qoyduğu iradə bu gün belə heyranlıq doğurur. Gəlin o qısa müddətdə atılan nəhəng addımları xatırlayaq:

​Gender bərabərliyi: Bir çox Avropa ölkəsindən, hətta ABŞ-dan daha əvvəl — 1918-ci ildə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verildi.

​Milli Ordu: 1918-ci ilin 26 iyununda Azərbaycanın ilk nizami hərbi hissəsi — Əlahiddə Azərbaycan Korpusu yaradıldı.

​Ana dili və Təhsil: Azərbaycan dili dövlət dili elan olundu, məktəblər milliləşdirildi və Bakı Dövlət Universiteti təsis edildi. 100-ə yaxın gənc dövlət hesabına Avropaya təhsil almağa göndərildi.

​Beynəlxalq Tanınma: Paris Sülh Konfransında Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti böyük güclərə Azərbaycanın müstəqilliyini de-fakto tanıtdırmağı bacardı.

​"Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!" şüarı sadəcə romantik bir fraza deyil, 70 illik sovet işğalı dövründə də qəlblərdə qorunub saxlanılan, 1991-ci ildə yenidən reallığa çevrilən bir inancın formulası idi.

​Tarixi bilmək keçmişə hörmət, gələcəyə borcdur

​Sosial şəbəkələrdə, cəmiyyətdə bəzən 28 Mayın mahiyyətini, 1918-ci ildə o fədakar insanların hansı məhrumiyyətlərlə bu dövləti qurduğunu tam dərk etməyənlərə rast gəlirik. Lakin bu tarixi bilmək, araşdırmaq və gələcək nəsillərə ötürmək hər birimizin vətəndaşlıq borcudur.

​Bu gün Xankəndidə, Şuşada, laçın və kəlbəcər dağlarında dalğalanan üçrəngli bayrağımız həm də o 23 aylıq Cümhuriyyətin yarımçıq qalmış arzularının gerçəkləşməsidir. Biz 1918-ci ilin 28 mayında əkilən o azadlıq toxumunun bu gün kök atmış, qüdrətli çinarıyıq.

​Müstəqillik Günümüz mübarək! Yaşasın Azərbaycan Cümhuriyyəti!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.05.2026)