Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
İslam dünyasının ən müqəddəs və böyük bayramlarından biri olan Qurban bayramı yaxınlaşır. Bu bayram sadəcə müəyyən ayinlərin icra edildiyi bir gün deyil; o, fədakarlığın, mənəvi saflığın, insanlararası bərabərlik və həmrəyliyin ən ali təzahürüdür. Bəs hər il böyük coşğu ilə qeyd etdiyimiz bu bayramın kökündə dayanan "Qurban" sözünün həqiqi mənası nədir?
"Qurban" Sözünün Etimologiyası və Elmi Araşdırması
"Qurban" sözü dilimizə ərəb dilindəki *"qurbân" (قربان)* sözündən keçmişdir. Bu sözün kökü isə *"q-r-b" (قرب)* fellərinə söykənir.
Elmi və teoloji araşdırmalar göstərir ki, bu sözün hərfi və terminoloji mənaları olduqca dərindir:
* *Yaxınlaşmaq və Yaxın Olmaq:* "Qurban" – etimoloji olaraq *"yaxınlaşmaq", *"yaxınlıq dərəcəsi"* və ya *"yaxınlığa vəsilə olan şey"** mənalarını ifadə edir.
* *İlahi Yaxınlıq:* Dini termində isə qurban – sadəcə heyvan kəsmək deyil, insanın Allaha mənəvi olaraq yaxınlaşması, Ona olan sevgisini və sadiqliyini subut etməsi üçün fəda etdiyi hər bir şeyi simvolizə edir.
Tarixi Kökü
Maraqlıdır ki, bu kökdən törəyən və dilimizdə işlənən "müqərrəb" (yaxınlaşdırılmış, seçilmiş) və "qohum" (qan bağı ilə yaxın olan) sözləri də eyni semantik qrupdandır.
Vacib Nüans: Qurani-Kərimdə (Həcc surəsi, 37-ci ayə) buyurulur: "Onların nə əti, nə də qanı Allaha çatmaz. Allaha çatacaq olan yalnız sizin təqvanızdır (mənəvi təmizliyiniz və sadiqliyinizdir)". Bu ayə "qurban" sözünün mahiyyətinin maddi deyil, tamamilə mənəvi bir yaxınlaşma olduğunu sübut edir.
Bayramın tarixi və Həzrəti İbrahim sınağı
Qurban bayramının tarixi bəşəriyyətin ən böyük mənəvi sınaqlarından biri – Həzrəti İbrahim və oğlu İsmayılın hekayəsi ilə bağlıdır. Bu hadisə insana mesaj verir ki, ən dəyərli varlığını belə İlahi sevgi yolunda fəda etməyə hazır olan kəs əslində heç nəyi itirmir, əksinə, mənəvi ucalıq qazanır. Bu fədakarlığın mükafatı olaraq göydən endirilən qoç, bəşər tarixində insan qurban verilməsi kimi qədim və amansız adətlərə də birdəfəlik son qoydu.
Qurban Bayramının sosial və humanitar missiyası
Bu bayramın cəmiyyət üçün daşıdığı sosial əhəmiyyət əvəzsizdir. Qurban kəsilməsi zənginlə kasıb arasındakı sosial uçurumu aradan qaldırır:
Bayramın Sosial Funksiyaları Açıqlaması
Bərabərlik və Paylaşım Kəsilən qurban ətinin ehtiyac sahiblərinə paylanması cəmiyyətdə sosial ədaləti təmin edir.
Həmrəylik və Küskünlüklərin Bitməsi
Bu gün insanlar bir-birini ziyarət edir, incikliklər unudulur, cəmiyyətdə sülh və barış mühiti yaranır.
Şükür Mədəniyyəti İnsan əlində olan nemətləri başqaları ilə bölüşərək sahib olduqlarının dəyərini daha yaxşı anlayır.
Rəqəmsal Dünyada Bayram Ənənələri
Bu gün rəqəmsal inkişaf və texnologiya əsrində yaşasaq da, Qurban bayramının ötürdüyü mənəvi dəyərlər dəyişməz qalır. Texnologiya sadəcə bu xeyirxahlığı daha sürətli və geniş miqyasda etməyə kömək edir – bu gün dünyanın bir ucundan digər ucundakı ehtiyac sahibinə onlayn şəkildə qurban payı göndərmək, yardımlaşmanı qloballaşdırmaq mümkündür. Çünki mahiyyət eynidir: "bölüşmək və yaxınlaşmaq."
“Ədəbiyyatvə incəsənət”
(27.05.2026)
