Professor Fuad Məmmədov Azərbaycanın yeni strateji missiyası haqqında

Azərbaycan milli inkişafın, mənəvi yenilənmənin və insan kapitalının formalaşmasının əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilən mədəniyyət mərhələsinə qədəm qoyub. “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” dövlət konsepsiyası ölkənin gələcəyini elm, təhsil, maarifçilik, mənəvi dəyərlər və cəmiyyətin yaradıcı enerjisi prizmasından dərk etmək üçün geniş imkanlar açır.

Bu konsepsiyanın əhəmiyyəti, kulturologiyanın rolu, “yüksək mədəniyyətli insan”ın formalaşdırılması zərurəti, vətəndaş cəmiyyəti və QHT-lərin dövlətin strateji vəzifələrinin həyata keçirilməsində iştirakı, eləcə də Türk dünyasında mədəni inkişafın gələcəyi barədə Azərbaycan kulturologiyasının banisi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professor, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti Fuad Məmmədovdan gözəl həmsöhbətmi olar?

Elə bu məqsədlə də “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı onunla müsahibəni təqdim edir. Müsahibəni kulturoloq-yaponşünas, publisist və incəsənət tənqidçisi,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Simurq” AKA-nın vitse-prezidenti Əbulfəz Babazadə götürübdür.

– Fuad müəllim, bu gün Azərbaycanın yeni bir dövrə qədəm qoyduğu tez-tez vurğulanır. Sizin fikrinizcə, bu tarixi mərhələnin əsas məğzi nədən ibarətdir?

– Suverenlik və ərazi bütövlüyü bərpa olunduqdan sonra Azərbaycan Respublikası öz tarixi inkişafının yeni mərhələsinə daxil olub. Bu, yüksək mənəvi mədəniyyət dövrüdür. Ölkənin qarşıdakı 15 il üçün sosial-mədəni inkişafını müəyyən edən əsas sənəd Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” dövlət konsepsiyasıdır.

Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış bu strateji sənədin əsasını Ümummilli lider Heydər Əliyevin vəsiyyətləri və Prezident İlham Əliyevin yeni ideyaları təşkil edir. Konsepsiya ilk dəfə olaraq kulturologiya elminin metodologiyası və nailiyyətləri əsasında hazırlanıb və Heydər Əliyev Fondu, eləcə də ölkənin birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın fəal yaradıcılıq iştirakı ilə ərsəyə gəlib.

– “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasında əsas yenilik nədir?

– Bu tarixi sənəd mədəniyyətə bütöv sistem kimi yeni yanaşmanın əsasını qoydu. Bu sistemin strateji dayaqları elm, təhsil və maarifçilikdir. Eyni zamanda, milli özünəməxsusluğu qoruyan ənənəvi sahələr – incəsənət, ədəbiyyat, mədəni irs, adət-ənənələr, bayramlar və etik normalar da qorunur.

Bu yanaşma Azərbaycan xalqı və dövləti üçün dayanıqlı inkişafın yeni imkanlarını açır. Heydər Əliyevin ideyaları, Prezident İlham Əliyevin yeni baxışları və Mehriban xanım Əliyevanın innovativ yanaşmaları xalqın mənəvi mədəniyyətinin inkişafı üçün unikal proqram yaradıb.

– Bu konsepsiyanın mərkəzində insan dayanır. Mədəniyyət və insan kapitalı arasındakı əlaqəni necə izah edərdiniz?

– Prezident İlham Əliyevin qoyduğu rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşdırılması vəzifəsi alimlərin, müəllimlərin, maarifçilərin, incəsənət və ədəbiyyat xadimlərinin, jurnalistlərin, məmurların, qadınların, gənclərin və QHT nümayəndələrinin birgə səylərini tələb edir.

Mədəniyyət – bilik, xeyirxahlıq, əmək, inkişaf və rifah deməkdir. Bu, insanın və bəşəriyyətin ən böyük sərvətidir və pulla alınmır. Sivilizasiyalar dağıla bilər, lakin mədəniyyət insanla birlikdə qalır.

Yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılması insan kapitalının əsasını təşkil edir və bu, dayanıqlı inkişafın başlıca qüvvəsidir.

– “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyası bu prosesdə hansı rol oynayıb?

– “Simurq” Assosiasiyası kulturologiya elminin metodlarından istifadə edərək konsepsiyanın hazırlanmasına öz töhfəsini verib. 2025-ci ildən etibarən Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Bakıda və regionlarda maarifləndirici fəaliyyət həyata keçirilir. Universitetlərdə və mədəniyyət mərkəzlərində “Kulturoloji elmi oxular” təşkil olunub, “Yüksək mədəniyyətli insan” adlı monoqrafiya nəşr edilib və iştirakçılara sertifikatlar təqdim olunub.

– Bu istiqamətdə ən mühüm nəticələr hansılardır?

– 2026-cı ildə bu fəaliyyət regionlarda davam etdirilib. Şamaxı, Neftçala, Masallı və Cəlilabad şəhərlərində müxtəlif sosial qruplar bu prosesə cəlb olunub.

Bakıda keçirilən yekun tədbirdə iştirakçılara sertifikatlar təqdim edilib və konsepsiyanın həyata keçirilməsinə dair xüsusi bəyannamə qəbul olunub.

– Gələcəkdə kulturoloji maarifləndirməni necə görürsünüz?

– Bu proses davamlı olmalıdır. Əhalinin fəal iştirakı üçün yeni motivasiya mexanizmləri tətbiq edilməlidir. Eyni zamanda, mədəniyyətin sosial sistem kimi inkişafını təmin edən yeni qanunun qəbul edilməsi vacibdir. Bu qanun intellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin inkişafını prioritet istiqamət kimi müəyyən etməlidir.

– Siz kulturologiyanın institusionallaşdırılmasının vacibliyini də vurğulayırsınız. Niyə məhz indi?

– Konsepsiyanın uğurlu icrası üçün kulturologiyanın elm və təhsil sahəsi kimi qanunvericilik səviyyəsində təsbit olunması zəruridir.

Bütün təhsil pillələrində, hətta uşaq bağçalarından başlayaraq kulturoloji təhsil tətbiq edilməlidir. Eyni zamanda, ölkə üzrə müntəzəm elmi oxular keçirilməlidir.

– Kulturologiya Akademiyasının yaradılması ideyanız barədə nə deyə bilərsiniz?

– Heydər Əliyev Fondu və Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılmasına ehtiyac var. Bu qurum yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması, elmi tədqiqatların aparılması və maarifləndirmə ilə məşğul ola bilər.

– Konsepsiyanın həyata keçirilməsi üçün ən aktual təkliflər hansılardır?

– Əsas istiqamətlər bunlardır:

• “Yüksək mədəniyyətli insan” mövzusunda genişmiqyaslı təlimlər
• Kulturoloji elmi oxuların keçirilməsi
• Maarifləndirici materialların yayılması
• Respublika müsabiqələrinin təşkili
• Yeni mədəniyyət qanununun hazırlanması
• Kulturoloji maarifləndirmə mərkəzinin yaradılması
• Kulturologiya Akademiyasının təsis edilməsi
• Azərbaycan modelinin UNESCO səviyyəsində təqdim olunması

– “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının yekun nəticəsini necə görürsünüz?

– Bu konsepsiya yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşmasına, cəmiyyətin intellektual və mənəvi inkişafına xidmət edəcək.

Nəticədə Azərbaycan daha dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və təhlükəsiz inkişaf modelinə sahib olacaq.

– Türk dövlətlərinin QHT-lərinin beynəlxalq forumu barədə nə deyə bilərsiniz?

– Bu forum Türk dünyası üçün mühüm hadisədir. O, beynəlxalq əməkdaşlıq və həmrəyliyin inkişafına böyük töhfə verəcək.

– QHT-lər hansı missiyanı daşımalıdır?

– Onlar dövlətlərin strateji məqsədlərinə xidmət etməli, cəmiyyətin inkişafına dəstək verməlidirlər. Əsas dəyər yüksək mənəvi mədəniyyət olmalıdır.

– Niyə əməkdaşlığın əsasında məhz mədəniyyət dayanmalıdır?

– Çünki mədəniyyət insan kapitalının əsasını təşkil edir və dayanıqlı inkişafın açarıdır.

– Ən böyük çağırış nədir?

– Mədəniyyətin mahiyyətini düzgün anlamaq və onun transformasiyaedici imkanlarından istifadə etmək. Azərbaycan bu sahədə dünyaya yeni model təqdim edə bilər.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.05.2026)