Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Təqvim yenə may ayını göstərir. Yenə o tarix gəldi çatdı. Azərbaycan xalqının yaddaşına qanla yazılmış, ürəyinə dağ çəkilmiş bir gün — 8 may.

1992-ci ilin həmin günündə Şuşa işğal olundu. Qarabağın tacı, Azərbaycanın musiqi beşiyi, tarix və mədəniyyət qalası yad əllərə keçdi. Bu gün isə həmin faciənin 34-cü ili tamam olur.

Amma zaman bir həqiqəti sübut etdi:

Şuşa işğal oluna bilərdi, unudula bilməzdi.

Şuşa niyə sadəcə şəhər deyildi?

Çünki Şuşa daşdan-divardan ibarət deyildi.

Bu şəhərin küçələrində muğam doğulmuşdu. Bu şəhərin havasında poeziya vardı. Bu şəhərin qayalarında tarix danışırdı.

Üzeyir Hacıbəyli bu torpaqdan yüksəlmişdi.

Bülbül bu şəhərin səsini dünyaya aparmışdı.

Xurşidbanu Natəvan bu yurdun zərif ruhunu misralara çevirmişdi.

Şuşa Azərbaycanın təkcə şəhəri yox, mədəniyyət pasportu idi.

8 may: susan divarlar, ağlayan xalq

Şuşanın işğalı hərbi xəbər kimi gəldi, milli faciə kimi qaldı.

O gün təkcə bir şəhər itirilmədi. İnsanlar ata yurdunu itirdi. Xatirələr evsiz qaldı. Qapılar sahibsiz qaldı. Məzarlar yetim qaldı.

Bir xalq öz şəhərinə həsrət qaldı.

O gündən sonra minlərlə insan “bizim ev Şuşada idi...” cümləsi ilə danışmağa başladı. Bu cümlənin içində nə qədər ağrı, nə qədər nisgil vardı — yalnız yaşayanlar bilər.

Şuşasız keçən illər

İllər ötürdü. Nəsillər böyüyürdü. Amma Şuşa adı hər evdə yaşayırdı.

Nənələr nəvələrinə Şuşanın bulaqlarını danışırdı.

Atalar dağ yollarını xatırlayırdı.

Analar həyət qapısının səsini unutmadıqlarını deyirdi.

Şuşa işğal altında idi, amma yaddaşda azad idi.

2020: daşa dönən həsrətin zəfəri

Sonra tarix döndü.

2020-ci ildə Azərbaycan Ordusu Şuşa uğrunda döyüş ilə yalnız bir şəhəri azad etmədi — 28 illik nisgili də azad etdi.

Şuşaya daxil olan əsgər addımları milyonların ürək döyüntüsünə çevrildi. O gün təkcə hərbi qələbə qazanılmadı. O gün xalq öz qürurunu geri aldı.

Şuşa yenidən Azərbaycan oldu.

Bu gün Şuşada nə var?

Bu gün Şuşada yenidən həyat var.

Yenidən musiqi səslənir.

Yenidən tədbirlər keçirilir.

Yenidən yollar çəkilir, evlər bərpa olunur.

Yenidən bayraq dalğalanır.

Bir zamanlar susdurulan şəhər bu gün yenidən danışır.

Şuşa bizə nə öyrətdi?

Şuşa göstərdi ki:

Torpaq itirilə bilər, amma sahibini unutmaz.

Şəhər viran qala bilər, amma ruhu ölməz.

Xalq əyilə bilər, amma sınmaz.

Yekun

Bəzi şəhərlər xəritədə görünür.

Bəzi şəhərlər isə millətin qəlbində yaşayır.

Şuşa həmin şəhərlərdəndir.

Onu işğal etdilər, amma unutdura bilmədilər.

Onu dağıtdılar, amma diz çökdürə bilmədilər.

Çünki Şuşa sadəcə şəhər deyil — Azərbaycan ruhudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)