Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1992-ci ilin 26 fevralı.

XX əsr artıq texnologiyanın, hüququn, beynəlxalq təşkilatların əsri adlandırılırdı. Amma həmin gecə sübut olundu ki, əsrlər dəyişsə də, vəhşilik dəyişmir.

Xocalı – Qarabağın kiçik, lakin strateji əhəmiyyətə malik şəhəri. Mühasirədə idi. Elektriksiz, ərzaqsız, ümidsiz. Şəhər artıq aylarla blokada şəraitində yaşayırdı. 25-dən 26-na keçən gecə isə şəhərə silahlı hücum başladı. Qaçmağa çalışan dinc sakinlər – qadınlar, uşaqlar, qocalar – qarlı meşələrdə atəşə tutuldu.

Rəqəmlər var: yüzlərlə öldürülən, yüzlərlə yaralanan, girov götürülən insanlar.

Amma Xocalı faciəsi rəqəm deyil.

Bu, qarın üzərinə düşən körpə qanıdır.

Bu, ana fəryadıdır.

Bu, donmuş uşaq baxışıdır.

Xocalı təkcə hərbi cinayət deyil, insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir. O gecə beynəlxalq hüququn, humanitar prinsiplərin, “mülki əhaliyə toxunulmazlıq” anlayışının üzərindən tank keçdi.

Bu faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında dönüş nöqtəsinə çevrildi. Xocalıdan sonra artıq məsələ sadəcə torpaq yox, varlıq məsələsi oldu. Dövlətin gücü, ordunun formalaşması, milli birliyin möhkəmlənməsi – bunlar illər sonra baş verəcək tarixi hadisələrin təməlində dayandı.

Xocalı bizə iki şey öyrətdi:

Unutmaq olmaz.

Zəif olmaq olmaz.

Bu gün Xocalı şəhidlərinin xatirəsi qarşısında baş əyərkən, biz təkcə yas saxlamırıq. Biz yaddaşı diri saxlayırıq. Çünki unutmaq – ikinci dəfə öldürməkdir.

Xocalı susmur.

Xocalı danışır.

Və tarix eşidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.02.2026)