Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

İslam aləmində elə bir zaman var ki, o, sadəcə təqvim hadisəsi deyil — ruhun mövsümüdür. Bu mövsümün adı Ramazandır. Xalq arasında “11 ayın sultanı” deyilməsi təsadüfi deyil. Çünki Ramazan digər aylardan fərqli olaraq insanın gündəlik həyat ritmini dəyişir, düşüncəsini saflaşdırır, ürəyinə başqa bir səssizlik və nur gətirir.

Bu ayın müqəddəsliyi ilk növbədə onunla bağlıdır ki, Qurani-Kərim məhz bu ayda nazil olmuşdur. Qurani-Kərimin ilk ayələrinin enməsi insanlıq tarixində mənəvi inqilab idi. Ramazan isə həmin inqilabın hər il yenidən xatırladılmasıdır. Sanki insan hər il öz başlanğıcına — “Oxu!” əmrinə qayıdır.

Oruc — nəfs üzərində səssiz qələbə

Oruc zahirdə aclıq və susuzluq kimi görünə bilər. Lakin mahiyyət etibarilə bu, insanın nəfsi üzərində qazandığı səssiz qələbədir. Gün boyu özünü saxlayan insan anlayır ki, o, ehtiyaclarının əsiri deyil. O, iradə sahibidir.

Ramazan insanı yavaşladır. Sürətlə axan gündəlik həyatın içində bir dayanacaqdır bu ay. İnsan yeməkdən, sudan, bəzən də boş sözlərdən uzaq qalaraq öz daxilinə yönəlir. Oruc yalnız mədəni yox, dili də qorumağı tələb edir; yalnız mədəni deyil, qəlbi də təmizləməyi öyrədir.

Aclıq burada məqsəd deyil — vasitədir. Məqsəd isə mərhəmət hissinin oyanmasıdır. Günün istisində susuz qalan insan, bir stəkan suyun belə nemət olduğunu anlayır. O zaman şükür daha səmimi olur.

İftar süfrəsi — paylaşmanın estetikası

Ramazanın ən təsirli mənzərələrindən biri iftar süfrəsidir. Ailə üzvlərinin bir masa arxasında toplaşması, azanın səsini gözləməsi, dua ilə açılan oruc — bunlar sadəcə ənənə deyil, mənəvi bir bağdır.

İftar süfrəsində varlı-kasıb fərqi silinir. Paylaşmaq ön plana keçir. Bu ayda verilən zəkat və fitrə cəmiyyətdə sosial ədalətin qorunmasına xidmət edir. Ramazan insana öyrədir ki, sahib olduqların yalnız sənə məxsus deyil; başqasının da payı var.

Gecələrin sükutu və Qədrin sirri

Ramazan gecələri özünəməxsus bir sükut daşıyır. Xüsusilə Qədr gecəsi min aydan daha xeyirli sayılır. Bu gecə dua edən insan zaman anlayışını unudur. Sanki dünya ilə əlaqə zəifləyir, ruh isə ucalır.

Qədr gecəsi insanın öz taleyi üzərində düşünməsi üçün fürsətdir. Keçmişə baxmaq, səhvləri etiraf etmək, gələcək üçün niyyət etmək — Ramazan bunun üçün mənəvi zəmin yaradır.

Ramazan və milli-mənəvi dəyərlər

Azərbaycan cəmiyyətində Ramazan ayı təkcə dini ibadət deyil, həm də milli-mənəvi dəyərin bir hissəsidir. Məscidlərdə artan ibadət, məhəllələrdə paylanan ehsanlar, bir-birinə edilən “Ramazanınız mübarək” diləkləri cəmiyyətin həmrəylik ruhunu gücləndirir.

Bu ay insanı bağışlamağa çağırır. Küskünlüklər aradan qalxır, qəlblər yumşalır. Ramazan yalnız Allahla bəndə arasında bağ deyil; insanla insan arasında da körpüdür.

Ramazanın dərsi

Ramazan bir ay davam edir. Lakin onun əsas sualı budur: bu ay bitəndən sonra sən necə qalacaqsan? Əgər səbr etməyi öyrənmisənsə, əgər paylaşmağı vərdişə çevirmisənsə, əgər qəlbindəki kini azalda bilmisənsə — deməli Ramazan səni dəyişib.

Ramazan ayı bitəndə təqvim dəyişir, amma ümid budur ki, ürəklər dəyişməsin. Əgər bu bir ayda insan nəfsinə “dayan” deməyi bacarıbsa, bir könül qırığını bağışlayıbsa, bir ehtiyac sahibinin qapısını döyübsə — deməli Ramazan öz missiyasını yerinə yetirib.

11 ayın sultanı hər il bizə eyni həqiqəti xatırladır: insanın böyüklüyü sahib olduqlarında deyil, imtina edə bildiklərindədir. Səbrindədir. Şüküründədir. Paylaşma cəsarətindədir.

Qoy Ramazan bizdən gedəndə süfrələr yox, qəlblər işıqlı qalsın. Çünki əsl oruc mədənin deyil, qəlbin paklığıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(19.02.2026)