Fatimə Məmmədova, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Bu gün, 29 yanvar, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində həm kədərli, həm də qəhrəmanlıq dolu bir gün kimi xatırlanır. 2008-ci ilin bu günü, Hacı Zeynalabdin Tağıyev qəsəbəsindəki hərbi bazadan havaya qalxan MiQ-29 döyüş təyyarəsi təlim uçuşu zamanı qəza keçirir. Təyyarənin pilotları, kapitan Əfqan Aslanov və polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov, fövqəladə peşəkarlıq və cəsarətlə təyyarəni yaşayış məntəqələrindən uzaqlaşdıraraq dənizə yönləndirdilər. Bu qəhrəmanlıq sayəsində daha böyük bir faciənin qarşısı alınsa da, qəzanın nəticəsi ürəkləri sızlatdı: hər iki pilot həlak oldu.
Əfqan Aslanovun cəsədi bir neçə gün sonra dənizdən çıxarılsa da, Fəxrəddin Əsgərovun meyiti tapılmadı. Təyyarənin qalıqları və bir pilotun uzun müddət axtarılmaması, bu hadisəni Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində unudulmaz etdi.
Qəzaya uğrayan MiQ-29 döyüş təyyarəsi Rusiya istehsalıdır, amma Azərbaycanın aldığı təyyarələrdən biri Ukraynadan tədarük olunub. Bu təyyarələr 1971-ci ildən istehsal olunur, iki mühərrikli və çoxməqsədli, dördüncü nəsil qırıcılar sırasındadır. Əsasən havada düşmən qırıcıları ilə mübarizə üçün nəzərdə tutulsalar da, sonrakı modellər uzun mənzilli və yüksək dəqiqlikli hava-səth silahları ilə təchiz edilərək müxtəlif döyüş əməliyyatlarında effektivlik qazandı.
MiQ-29-un müxtəlif variantları mövcuddur: MiQ-29M, MiQ-29K və ən müasir MiQ-35. Bunlar təkmilləşdirilmiş mühərriklər, şüşə kokpit, müasir radar və sensor sistemləri, artırılmış yanacaq tutumu və bəzi hallarda havada yanacaq doldurma imkanları ilə fərqlənir.
Bu qırıcıların ölçüləri belədir: uzunluğu 14.8 metr, qanadlarının uzunluğu 11.4 metr, hündürlüyü 4.3 metr. Hərbi sursatla birlikdə çəkisi 15 300 kiloqramdır, maksimal sürəti saatda 2400 kilometr, maksimum yüksəkliyi 18 min metr, uçuş məsafəsi isə 2100 kilometrdir. Təyyarə 30 millimetrlik QŞ-301 topu və IR-60 raketləri ilə silahlanıb, hava hədəflərini 230–240 kilometr məsafədən vurmaq imkanına malikdir. Bu təyyarələr Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin hava məkanının qorunmasında əsas rol oynayır.29 yanvar 2008-ci il qəzası həm hərbçilər, həm də xalq üçün dərs oldu. Hər iki pilotun qəhrəmanlığı göstərdi ki, hətta təlim uçuşlarında belə həyati risklər böyükdür və pilotların hazırlığı ən yüksək səviyyədə olmalıdır. Bu faciə həm də Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrində təlim və aviasiya təhlükəsizliyinin davamlı təkmilləşdirilməsinin vacibliyini vurğuladı.Polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin formalaşmasında və inkişafında əvəzsiz rol oynayıb. Onun peşəkarlığı və cəsarəti çoxsaylı gənc pilotların yetişməsinə ilham verib. Xüsusilə, Vətən Müharibəsində düşmən hədəflərinə ən dəqiq aviazərbələri endirən pilotların böyük bir hissəsi məhz onun tələbələri idi. Onlar arasında Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Şəhid polkovnik Zaur Nudirəliyev və “Qarabağ” ordenli polkovnik-leytenant Elçin Məmmədov da var.Fəxrəddin Əsgərov 1974-cü il 29 iyun tarixində Qazax rayonunda ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Orta təhsilini Qazax rayonunun 2 saylı orta məktəbində yüksək qiymətlərlə başa vurub. Gənc yaşlarında könüllü olaraq Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edərək vətənpərvərlik ruhunu göstərmişdir.
1992-ci ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə daxil olub və eyni il Türkiyədəki Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbinə göndərilərək peşəkar pilot kimi yetişib. 1996-cı ildə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq Kürdəmir rayonunda yerləşən N saylı hərbi hissədə xidmətə başlayıb, burada baş təyyarəçi vəzifəsindən hərbi hissə komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlib.1996–2006-cı illər arasında Fəxrəddin Əsgərov L-39, Su-17, Su-25 və MiQ-29 təyyarələrini idarə etməyi qısa müddətdə mənimsəyərək gənc pilotların hazırlanmasında fəal iştirak edib. O, Türkiyə, Macarıstan və Ukraynada ezamiyyətlərdə olub, 2007-ci ildə isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində keçirilən “Dubay-2007” Aerokosmik Beynəlxalq Sərgisində Azərbaycanı təmsil edib.2008-ci il yanvarın 29-da, Fəxrəddin Əsgərov və kapitan Əfqan Aslanov MiQ-29 ilə təlimatçı qismində uçuş həyata keçirərkən təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Aparılan axtarışlar nəticəsində Əfqan Aslanovun cəsədi tapılıb dəfn olunub, lakin Fəxrəddin Əsgərovun meyiti heç vaxt aşkarlanmayıb. 33 yaşında vətən uğrunda canını fəda edən pilotun qəhrəmanlığı hər zaman xatırlanacaq.
Bəzən son uçuşlar yalnız göydə bitmir. Bəzən onlar yaddaşlarda, ürəklərdə və tarixdə əbədi qalır. Fəxrəddin Əsgərovun MiQ-29 ilə son uçuşu da belə oldu – bir qəhrəmanlıq hekayəsi, bir faciə, amma eyni zamanda ölməz bir əfsanə. Onun cəsarəti, vətənə sadiqliyi və qəlblərdə yaratdığı iz, illər keçsə də solmur; hər zaman gələcək nəsillərə ilham verəcək, qəhrəmanlıq və fədakarlığın simvolu olaraq qalacaq.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(29.01.2026)
