“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı yazıçı və naşir Rasim Qaracanın təqdimatı ilə “Ədəbiyyat söhbətləri”ni davam etdirir. Sırada Kavita H. və onun “İstər bədii, istər sənədli olsun, yaxşı hekayənin personaja ehtiyacı var” məqaləsidir.
Kavita H. — "Medium Daily Digest"-də əsasən ədəbiyyat, oxu siyahıları və kitab icmalları üzrə yazılar yazan bir Medium yazarıdır.
------------
PERSONAJ HEKAYƏNİN KEYFİYYƏTİNİ MÜƏYYƏNLƏŞDİRMƏYƏ KÖMƏK EDƏN ELEMENTLƏRDƏN BİRİDİR
Yaxşı işlənmiş personaj çətinliklərdən keçir və bütün bunların sonunda — yaxşıya və ya pisə doğru — dəyişmiş şəkildə ortaya çıxır. Onlar qarşılaşdıqları çətinliklərə cavab olaraq müsbət böyümə nümayiş etdirir və ya geriləyirlər.
Bəzi hekayələrdə əsas qəhrəman və ya hər hansı bir personaj o qədər sarsılmaz ola bilər ki, bu, digər personajların dəyişməsinə səbəb olur. Şəraitə cavab olaraq böyüyən və ya geriləyən məhz həmin digər personajlardır.
Hekayələrinizdə personajların inkişafını planlaşdırmağa kömək edəcək dörd sual mövcuddur:
Personajınız kimdir?
Bu fərd nə istəyir?
Onların istədiklərinə nail olmasının qarşısında kim və ya nə dayanır?
Hekayə boyu onlarda və onların həyatında nə dəyişir?
Qeyri-bədii şəxsi esselər yazarkən bu sualların əsası dəyişməz qalır. Özünüzdən soruşun:
Mən kiməm?
Nə istəyirəm? və ya Nə üzərində işləyirəm?
Yolumda kim və ya nə dayanır?
Proses ərzində mən necə dəyişdim?
Gəlin bunların hər birinə bir qədər ətraflı nəzər salaq.
PERSONAJ KİMDİR?
Hekayədə personajı müəyyənləşdirmək oxucuların əlaqə qura biləcəyi və ya anlaya biləcəyi hərtərəfli və inandırıcı obraz yaratmağı ehtiva edir.
Personajın keçmişi və hansı təcrübələrin onların indiki baxış bucağını formalaşdırdığı barədə düşünün və ideyalar inkişaf etdirin.
Personajınızın keçmişinə fiziki görünüş, yaş, ailə dinamikası və həyatını və baxış bucağını formalaşdıran digər cəhətlər daxildir.
Həmçinin personajınızda həyata baxış tərzinə təsir edən (fiziki, mənəvi və ya emosional) yara buraxmış həlledici təcrübə haqqında düşünün.
PERSONAJ NƏ İSTƏYİR?
Personajların istəkləri və arzuları olmalıdır.
Personajın məqsədləri və arzuları haqqında düşünün. Bunlar birbaşa hekayədə toxunduğunuz mövzularla əlaqədardır. Bir neçə nümunə çəkmək lazım gələrsə, bu, sevgi, karyera və ya özünü qəbul etməklə əlaqədar ola bilər.
Personaj sevgi və aidiyyət istəyə bilər, lakin ətrafındakılardan təcrid olunduğunu və uzaqlaşdığını hiss edir.
Personajın nə istədiyi danışılan hekayə üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
ONLARIN YOLUNDA KİM VƏ YA NƏ DAYANIR?
Hər bir hekayəyə yaxşı əngəl lazımdır. Bu, personajın öhdəsindən gəlməli olduğu şeydir. Bu, özü də daxil olmaqla hər hansı bir şəxs — ailə üzvü və ya dost, iş yoldaşı və ya küçədəki yad adam; hər hansı bir əşya; hadisə və ya institut ola bilər.
Həyatda məyusluqlarla qarşılaşmaq normaldır. Ona görə də hekayənizə həm kiçik, həm də böyük məyusluqları daxil edin.
Nə olursa-olsun, onlar maneələrə cavab olaraq seçimlər etməli və addımlar atmalı olacaqlar. Onlar ya məqsədə doğru irəliləyəcək, ya da ondan uzaqlaşacaqlar.
Bu elementlər hekayə boyu onların hərəkətlərini və inkişafını stimullaşdıracaq.
Bir personajın daxili və xarici mübarizələri hekayəyə daxil edildikdə, narrative (hekayə xətti) oxucularla daha dərin emosional səviyyədə rezonans doğura bilir.
PERSONAJ PROSES ƏRZİNDƏ NECƏ DƏYİŞİR?
Personaj müsbət dəyişiklik yaşayırmı?
Personaj mənfi dəyişiklik yaşayırmı?
Personaj dəyişməz qalaraq digərlərində böyüməyə və ya geriləməyə səbəb olurmu?
Sonda, personajınhekayəninsonundakimolduğuhekayənin əvvəlində kimolduğundanbirqədərfərqliolur. Hekayə boyu onlar məqsəd və arzularla hərəkətə keçir, münaqişə ilə üzləşir və dərketmələrə gəlirlər.
İstər incə xarakter dəyişikliklərindən, istərsə də dramatik transformasiyalardan istifadə edin, hekayənizdəki personajların inkişafına diqqət yetirmək onun keyfiyyətini yaxşılaşdıracaqdır.
------------------
Tərcümə: Sİ
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(18.11.2026)


