Qara qitənin ən məşhur yazarlarından biri Featured

İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

 

Çinua Açebe (Chinua Achebe) — nigeriyalı yazıçı, şair, ədəbiyyatşünas, tənqidçi və müəllimdir. O, müasir Afrika ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biri hesab olunur. Əsərlərində Afrika xalqlarının tarixi, milli kimliyi, adət-ənənələri, müstəmləkəçilik, sosial ədalətsizlik və cəmiyyətin dəyişməsi kimi mövzulara geniş yer verib.

 

Xüsusilə 1958-ci ildə nəşr olunan “Things Fall Apart” romanı ilə dünya şöhrəti qazanıb. Bu əsər Afrika ədəbiyyatının ən mühüm nümunələrindən biri hesab edilir.

Çinua Açebe 16 noyabr 1930-cu ildə Nigeriyanın cənub-şərqində yerləşən Oqidi kəndində anadan olub. Tam adı Albert Çinualumoqu Açebe (Albert Chinualumogu Achebe) idi.

O, xristian ailəsində böyüyüb. Atası kilsədə fəaliyyət göstərib, anası isə ailənin ənənələrinin qorunmasında mühüm rol oynayıb. Açebenin uşaqlıq illəri həm ənənəvi iqbo mədəniyyəti, həm də Avropa təsirləri ilə əhatə olunub. İlk təhsilini doğma kəndində alıb. Daha sonra Umuahiadakı dövlət kollecində oxuyub. 1948-ci ildə İbadan Universitet Kollecinə daxil olub. Əvvəlcə tibb təhsili almaq istəsə də, sonradan ingilis dili və ədəbiyyat sahəsinə yönəlib.

1953-cü ildə universitet təhsilini başa vurub. Açebe yaradıcılığa hekayələr və məqalələr yazmaqla başlayıb. Bir müddət müəllim işlədikdən sonra Nigeriya Yayım Korporasiyasında fəaliyyət göstərib. Radio sahəsində çalışdığı illərdə həm yazıçılıq, həm də ictimai fəaliyyətlə məşğul olub. 1958-ci ildə nəşr olunan ilk romanı Things Fall Apart onun həyatında böyük dönüş yaradıb.

Əsərdə Avropa müstəmləkəçiliyindən əvvəlki Afrika cəmiyyətinin həyatı, ənənələri və sonradan müstəmləkəçilik nəticəsində üzləşdiyi dəyişikliklər təsvir olunur. Açebenin əsas məqsədlərindən biri Afrika tarixinin və mədəniyyətinin yalnız Avropa müəlliflərinin baxış bucağından təqdim edilməsinə qarşı çıxmaq olub. O, Afrika insanının öz tarixini, düşüncəsini və dünyagörüşünü öz səsi ilə ifadə etməsinə çalışıb.

1962-ci ildə Heinemann nəşriyyatının məşhur African Writers Series kitab seriyasının təsisçi redaktoru olub. Bu fəaliyyət onun Afrika yazıçılarının dünya miqyasında tanınmasına verdiyi töhfələrdən biri hesab edilir. 

 

Çinua Açebenin ən tanınmış ədəbi əsərləri bunlardır:

Things Fall Apart (1958) – Hər şey dağılır

No Longer at Ease (1960) – Artıq rahatlıq yoxdur

Arrow of God (1964) – Tanrının oxu

A Man of the People (1966) – Xalqın adamı

Anthills of the Savannah (1987) – Savannanın qarışqa yuvaları

Chike and the River (1966) – Çike və çay

 

Açebenin yaradıcılığında bir neçə mühüm mövzu xüsusi yer tutur:

Müstəmləkəçilik: Avropa dövlətlərinin Afrika xalqlarının həyatına və mədəniyyətinə təsiri.

Milli kimlik: Afrika xalqlarının öz tarixinə, dilinə və ənənələrinə sahib çıxması.

Ənənə və müasirlik: Köhnə həyat tərzi ilə yeni ictimai münasibətlərin toqquşması.

Siyasi korrupsiya: Hakimiyyət, ədalətsizlik və cəmiyyətdəki sosial problemlər.

Mədəniyyət və tarix: Afrika xalqlarının dünyagörüşü, inancları və adət-ənənələri.

 

Çinua Açebe ədəbi fəaliyyətinə görə müxtəlif beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb.

1972-ci ildə Birlik Şeiri Mükafatını (Commonwealth Poetry Prize) qazanıb.

2007-ci ildə Beynəlxalq Buker Mükafatına (Man Booker International Prize) layiq görülüb.

2010-cu ildə Doroti və Lillian Giş Mükafatını (Dorothy and Lillian Gish Prize) alıb.

Müxtəlif ölkələrin universitetləri tərəfindən fəxri doktorluq dərəcələri ilə təltif olunub.

O, həmçinin ABŞ-ın Bard Kollecində və Braun Universitetində professor kimi çalışıb.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.11.2026)

Sayt Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 2024-cü ildə “Qeyri-hökumət təşkilatları üçün qrant müsabiqəsi” çərçivəsində Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun həyata keçirdiyi “Yeniyetmə və gənclərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması” layihəsinin tərəfdaşı olaraq yenilənmiş, yeni bölmələr əlavə ediımiş, layihənin təbliği üzrə funksional fəaliyyət aparılmışdır.