İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Oskar Uayld (Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde) — XIX əsr dünya ədəbiyyatının ən məşhur nümayəndələrindən biri, irlandiyalı yazıçı, şair, dramaturq və ədəbiyyat tənqidçisidir. O, iti zəkası, incə yumoru, cəmiyyətə yönəlmiş tənqidi və fəlsəfi fikirləri ilə tanınır. Onun əsərlərində insanın xarici görünüşü ilə daxili aləmi, gözəllik, mənəviyyat, sevgi və ədalətsizlik kimi mövzular mühüm yer tutur.
Oskar Uayld 16 oktyabr 1854-cü ildə İrlandiyanın Dublin şəhərində anadan olub. Atası Ser Uilyam Uayld tanınmış həkim və alim, anası Ceyn Uayld isə şairə və yazıçı idi. Anası əsərlərini əsasən Speranza təxəllüsü ilə yazıb.
Uayld uşaqlıqdan ədəbiyyata, tarixə, qədim yunan və Roma mədəniyyətinə böyük maraq göstərib. O, əvvəlcə Dublin şəhərindəki Triniti Kollecində, daha sonra İngiltərədə Oksford Universitetində təhsil alıb. Universitet illərində incəsənətin və gözəlliyin insan həyatındakı əhəmiyyətini müdafiə edən estetik cərəyanın təsiri altına düşüb.
Oskar Uayld 1880-ci illərdə şeir, hekayə, esse və tənqidi yazılarla ədəbi fəaliyyətini inkişaf etdirib. 1890-cı illərdə isə Londonda ən çox tanınan dramaturqlardan birinə çevrilib. Onun yazı üslubunun əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
- İti zəka və yumor: İnsanların ziddiyyətlərini, cəmiyyətin ikili standartlarını incə istehza ilə göstərirdi.
- Fəlsəfi düşüncə: Əsərlərində həyatın mənası, əxlaq və insan təbiəti haqqında suallar qaldırırdı.
- Gözəllik anlayışı: İncəsənətin yalnız fayda üçün deyil, öz gözəlliyi naminə də mövcud olmasını müdafiə edirdi.
- Cəmiyyətə tənqidi münasibət: Varlı təbəqənin ikiüzlülüyünü, şöhrətpərəstliyi və zahiri nüfuzun arxasında gizlənən həqiqətləri üzə çıxarırdı.
Ən məşhur əsərləri
- Dorian Qreyin portreti — The Picture of Dorian Gray (1890–1891)
Uayldın yeganə romanıdır. Əsərdə gənc Dorian Qreyin əbədi gənclik və gözəllik arzusu, mənəvi seçimləri və törətdiyi əməllərin nəticələri təsvir olunur. Roman insanın zahiri gözəlliyi ilə daxili dünyası arasındakı ziddiyyəti araşdırır.
- Xoşbəxt Şahzadə və digər nağıllar — The Happy Prince and Other Tales (1888)
Mərhəmət, fədakarlıq, sevgi və yoxsulluq mövzularını əhatə edən hekayələr toplusudur. Xüsusilə “Xoşbəxt Şahzadə” insanın başqaları üçün fədakarlıq etməsinin dəyərini göstərir.
- Ciddi olmağın əhəmiyyəti — The Importance of Being Earnest (1895)
Yazıçının ən məşhur komediyalarındandır. Əsərdə yalançı kimliklər, evlilik, ictimai nüfuz və insanların cəmiyyət qarşısında özlərini olduğundan fərqli göstərməsi yumorla tənqid edilir.
Ledi Uindermerin yelpiyi — Lady Windermere’s Fan (1892)
Cəmiyyətin əxlaq normaları, ailə münasibətləri, bağışlama və insanların başqaları haqqında verdikləri hökmlərdən bəhs edən komediyadır.
Kentervil kabusu — The Canterville Ghost (1887)
Köhnə ingilis malikanəsində yaşayan kabusla yeni sakinlər arasındakı hadisələri təsvir edən yumoristik hekayədir. Əsərdə qorxu, mərhəmət və bağışlama mövzuları birləşir.
Uayldın digər tanınmış əsərləri arasında A Woman of No Importance — “Əhəmiyyətsiz qadın”, Salomé — “Salome”, De Profundis və The Ballad of Reading Gaol — “Ridinq həbsxanasının balladası” da var.
Uayld şöhrətinin zirvəsində olduğu dövrdə şəxsi həyatı ilə əlaqədar ciddi hüquqi təqiblərlə üzləşib. 1895-ci ildə məhkum edilərək iki il ağır əmək cəzasına məruz qalıb. Həbsxanada keçirdiyi ağır günlər onun düşüncələrinə və sonrakı yaradıcılığına dərin təsir göstərib.
Həbsdən azad olunduqdan sonra Fransaya köçüb. Maddi çətinliklər və səhhətindəki problemlərlə mübarizə aparan yazıçı 30 noyabr 1900-cü ildə, 46 yaşında Parisdə vəfat edib. O, Parisdəki Per-Laşez qəbiristanlığında dəfn olunub.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(16.10.2026)
