İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Tomas  Eliot — XX əsrin ən böyük ingilis dilli şairlərindən, dramaturqlarından, esseistlərindən və ədəbiyyat tənqidçilərindən biri olub. O, xüsusilə modernist ədəbiyyatın inkişafında mühüm rol oynayıb. Əsərlərində müasir insanın tənhalığı, mənəvi böhranı, inanc, zaman, ölüm və cəmiyyətin dəyişməsi kimi mövzulara geniş yer verib

T. S. Eliot 26 sentyabr 1888-ci ildə ABŞ-da, ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Gənclik illərindən ədəbiyyata böyük maraq göstərib. Harvard Universitetində təhsil aldıqdan sonra Avropaya getdi və burada fəlsəfə və ədəbiyyat sahəsində biliklərini genişləndirdi. Daha sonra İngiltərədə məskunlaşdı və ömrünün böyük hissəsini Londonda keçirib.

Eliot sonradan Britaniya vətəndaşı oldu və özünü ingilis ədəbi-mədəni mühitinin mühüm simalarından birinə çevirib. Eliotun yaradıcılığı XX əsrin əvvəllərində Avropada baş verən böyük sosial və mədəni dəyişikliklər fonunda formalaşıb. Birinci Dünya müharibəsi, sənayeləşmə, şəhərləşmə, ənənəvi dəyərlərin zəifləməsi və insanın mənəvi tənhalığı onun yaradıcılığına güclü təsir göstərib. O, klassik ədəbiyyatdan, fəlsəfədən, dini mətnlərdən və müxtəlif dünya mədəniyyətlərindən geniş istifadə edirdi.

Ən məşhur əsərləri:

The Love Song of J. Alfred Prufrock - “C. Alfred Prufrokun məhəbbət nəğməsi”

1915-ci ildə nəşr olunan bu poema Eliotun ilk böyük əsərlərindən biridir. Əsərin qəhrəmanı özünə inamsız, tərəddüd edən və cəmiyyət qarşısında özünü yad hiss edən insandır. Poemada tənhalıq, yaşlanmaq, qorxu, qərarsızlıq və həyatın mənasızlığı kimi mövzular ön plana çıxır.

The Waste Land - “Bəhrəsiz torpaq” və ya “Viran torpaq”

1922-ci ildə nəşr olunan bu əsər T. S. Eliotun ən məşhur əsəridir. “The Waste Land” XX əsr modernist poeziyasının əsas nümunələrindən biri hesab olunur. Poemada müharibədən sonrakı Avropanın mənəvi vəziyyəti təsvir edilir. Eliot müxtəlif miflərə, dini mətnlərə, klassik ədəbiyyata və Şərq-Qərb mədəniyyətlərinə müraciət edir.

Əsərin əsas mövzuları:

mənəvi boşluq;

tənhalıq;

ölüm;

müharibənin nəticələri;

insan münasibətlərinin pozulması;

mənəvi yenilənmə axtarışı.

Ash-Wednesday - “Kül çərşənbəsi”

1930-cu ildə nəşr olunan bu əsərdə dini və mənəvi mövzular xüsusi yer tutur. Eliot burada insanın mənəvi dəyişmə və inanca doğru axtarışını təsvir edir.

Four Quartets - “Dörd kvartet”

Eliotun yaradıcılığının ən yetkin nümunələrindən biridir.

Əsər dörd əsas poemadan ibarətdir:

Burnt Norton

East Coker

The Dry Salvages

Little Gidding

Bu əsərlərdə zaman, yaddaş, ölüm, əbədiyyət, insan həyatı və Tanrı kimi mövzular fəlsəfi şəkildə araşdırılır.

T. S. Eliot dramaturq kimi də fəaliyyət göstərib.

Ən məşhur pyeslərindən biri:

Murder in the Cathedral - “Kilsədə qətl”

Əsər 1935-ci ildə yazılıb və XII əsrdə İngiltərədə öldürülən Kenterberi arxiyepiskopu Thomas Becket haqqında bəhs edir.

Digər pyesləri:

The Family Reunion — “Ailə görüşü”

The Cocktail Party — “Kokteyl məclisi”

The Confidential Clerk — “Gizli katib”

The Elder Statesman — “Yaşlı dövlət xadimi”

T. S. Eliot 1948-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Nobel Komitəsi onun poeziyasını müasir poeziyanın inkişafına verdiyi mühüm töhfəyə görə yüksək qiymətləndirib. Eliot Nobel mükafatını aldıqdan sonra da ədəbiyyat və tənqid sahəsində fəaliyyətini davam etdirdi.

Ədib 4 yanvar 1965-ci ildə vəfat edib.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(26.09.2026)