İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
“Qırxıncı illərinsonlarındaədəbiyyatayeni, cavanbirtənqidçigəldi. O, Azərbaycansovetədəbiyyatınınbanilərindənbiri - məşhuryazıçı ƏliVəliyevinailəsində dünyayagəlmişdi.
Əllinci-altmışıncı illərdə o, Azərbaycanədəbitənqidininaparıcı nümayəndələrindənbiriidi, həmdə görkəmlibirədəbiyyatşünaskimidə şöhrətqazandı. Altmışıncı illərinəvvəllərinə kimio, yalnızMəsudVəliyevkimitanınırdı, sonraMəsud Əlioğlukimidə imzasını məşhurlaşdırdı...”
Bu cümlələr Filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifliyə məxsusdur. O, daha sonra yazır:
“45 ilin tamamına cəmi 4 ay qalırdı, 1973-cü ilin iyun ayında vəfat etdi. Amma iyirmi beş illik tənqidçi-ədəbiyyatşünas fəaliyyətində gecə-gündüz bilmədi, yüzdən artıq məqalə, resenziya dərc etdirdi, neçə dəyərli monoqrafiya ərsəyə gətirdi.”
Şair-ədəbiyyatşünas Qasım Qasımzadə isə onun haqqında yazırdı: "Sənətkar üçün, alim üçün istedad başlıca şərtdir. Lakin istedad o zaman məhsuldar və səmərəli olur ki, gecəli-gündüzlü yorulmaq bilməyən qızğın zəhmətlə alışıb işıq saçır. İstedad və zəhmətin birliyini öz şəxsiyyətində təcəssüm etdirən elə alim, sənətkarlar da var ki, onların verdiyi məhsul heç də həmişə milli ədəbiyyatın mənafeyinə, tərəqqisinə kömək göstərmir, əksinə, yad mövqedə dayanıb xeyirdən çox zərər gətirir.
Deməli, əslalimkimiyetişməkdən ötrü istedadvə zəhmətsevərlikdənəlavə, başqabirkeyfiyyətdə - xalq, vətənsevgisiilə çırpınanhərarətliqəlbə malikolmaqda şərtdəndir. Bu üç keyfiyyətgörkəmlitənqidçivə ədəbiyyatşünasalimMəsud Əlioğlunun şəxsiyyətində ahəngdarvəhdətdə təzahüredirdi".
Bu gün Məsud Əlioğlunun anım günüdür.
O, 5 oktyabr 1928-ci ildə Qubadlı rayonunun Mahmudlu kəndində dünyaya gəlib. 1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub. Universiteti bitirdikdən sonra elmi fəaliyyətini Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat institutu ilə başlayıb.
27 yaşında "Nəsrimizdə vətəndaş müharibəsi mövzusu" adlı elmi tədqiqat əsərinə görə filologiya elmləri namizədi, 40 yaşında "Azərbaycan sovet nəsrinin inkişaf yolları" mövzusu üzrə yazdığı elmi tədqiqat əsərinə görə filologiya elmləri doktoru dərəcəsinə layiq görülüb.
1950–1960-cı illərdə Azərbaycan ədəbi tənqidinin aparıcı nümayəndələrindən biri olmuş, həm də görkəmli bir ədəbiyyatşünas kimi də şöhrət qazanmışdır. 1960-cı illərin əvvəllərinə kimi o, yalnız Məsud Vəliyev kimi tanınıb, sonra Məsud Əlioğlu kimi də imzasını məşhurlaşdırıb.
100-ə qədər məqalənin, monoqrafiyaların, Nizami, Füzuli, M. F. Axundov, N. Vəzirov, S. S. Axundov, Ə. Haqverdiyev, C. Məmmədquluzadə, M. Ə. Sabir, M. Hadi, H. Cavid, Y. V. Çəmənzəminli, Şeyx Məhəmməd Xiyabani, Şəhriyar və digər bu kimi ədiblərin yaradıcılığını, həmçinin yaşadığı dövrün çağdaş ədəbiyyatının mənzərəsini işıqlandıran dəyərli kitabların müəllifidir
Əsərləri sovet dönəmində yasaq olunmuş Hüseyn Cavidə ədəbi bəraət qazandırmış ilk silsilə məqalələrin və fundamental "Hüseyn Cavid" monoqrafiyasının müəllifidir.
Kitabları
1. C. Məmmədquluzadənin dramaturgiyası
2. Məfkurə dostları
3. Rəsul Rza
4. Ədəbiyyatda yeni insan
5. Məslək qardaşları
6. Tənqidçinin düşüncələri
7. H. Cavidin romantizmi
8. Darıxan adamlar
9. Məhəbbət və qəhrəmanlıq
10. Amal və sənət
O, xalq yazıçısı Əli Vəliyevin oğlu, yazıçı Afaq Məsudun atasıdır.
Məsud Əlioğlu: özü, sözü, şəxsiyyəti
Vaqif Yusifli daha sonra yazır: “Tənqidi məqalə və resenziyalarında Məsud Əlioğlu ciddi və tələbkar bir müəllif kimi diqqəti cəlb edirdi. Məsud Əlioğlunun istər məqalə və resenziyalarında, istərsə də monoqrafiyalarında aparıcı üslub əsasən ciddi elmi meyarlarla şərtlənən bir üslubdur.
Bunu biz onun "Cəlil Məmmədquluzadənin dramaturgiyası", "S.S.Axundovun həyat və yaradıcılığı", "Rəsul Rza", "Ədəbiyyatda yeni insan", "Hüseyn Cavidin romantizmi" monoqrafiyalarında izləyə bilərik. Onun yaradıcılığında məhdudluq yox idi, belə ki, ədəbiyyatımızın bütün dövrləri və janrları əhatə olunurdu.
Məsud Əlioğlu Azərbaycan ədəbiyyatının klassik dövrünün dərin bilicisi idi desək, səhv etmərik. Onun Nizamiyə, Füzuliyə, Vaqifə, Vidadiyə, Cəlil Məmmədquluzadəyə, Sabirə, Səhhətə, Şaiqə, Cavidə, Hadiyə, Möcüzə həsr etdiyi yazılar yubiley stixiyasından uzaq idi. Bu yazılar klassikanı qədərincə duyan və bu ədəbi korifeylərin hər birinin yaradıcılığına Məsud Əlioğlu gözüylə baxmağın ölçüsü idi”.
Məsud Əlioğlu cəmi 44 il ömür sürərək, 1973-cü ilin 23 iyun ayında Bakı şəhərində vəfat edib. 25 sentyabr 2018-ci ildə Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun elektron Akt zalında Məsud Əlioğlunun 90 illik yubileynə həsr edilmiş elmi sessiya keçirilib.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(23.06.2026)
