Nail Zeyniyev,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Ədəbiyyat şöbəsi
Əliağa Vahid haqqında danışmaq, Bakının o qədim, dar və ətirli küçələrindən danışmaq deməkdir. Tez-tez sual verirlər: Niyə Vahid? Niyə ondan əvvəl gələn böyük ustadlar yox, məhz o, xalqın dilinin əzbəri oldu? Cavab bəlkə də onun həyatının sadəliyində və misralarının səmimiyyətində gizlənib.
Vahid qəzəli o qədər "insanlaşdırdı" ki, bu janr artıq sadəcə elitar məclislərin yox, Bakı çayxanalarının, kənd toylarının və hətta ən adi emalatxanaların dilinə çevrildi. Vahidin böyüklüyü ondadır ki, o, klassik qəzəl ənənəsini Füzulidən, Seyid Əzimdən gələn o ağır və dərin irsi götürüb, xalqın öz danışıq dilinə uyğunlaşdırdı. Onun qəzəllərindəki o duruluq, o axıcılıq insanı yormur. O, eşqi elə təsvir edir ki, ən savadsız bir adam belə oradakı dərdi dərhal anlayır. Vahid üçün şeir bir nümayiş vasitəsi deyildi, şeir onun nəfəsi idi. Deyilənə görə, o, misraları kağıza yox, yaddaşına və masaların üzərinə yazarmış. Bu, bir şairin xalqla olan o qırılmaz bağının ən gözəl sübutudur.
Hər aşiqə öz istədiyi yarı gözəldir,
Hər bülbülə öz sevdiyi gülzarı gözəldir.
İlqarı gözəl olmayanı istəməz aşiq,
Can ver elə cananə ki ilqarı gözəldir.
Vahidin dövrü çox ağır idi. Sovet ideologiyası qəzəli "köhnəliyin qalığı", "din və saray ədəbiyyatı" kimi qələmə verib qadağa etməyə çalışırdı. Amma Vahid o sərt qadağaların içindən qəzəli elə bir ustalıqla keçirdi ki, hətta rejimin özü belə onun qarşısında aciz qaldı. O, müasir mövzuları qəzələ gətirdi, zəmanədən gileyləndi, insanları güldürərkən düşündürdü. Onun qəzəllərindəki Bakı yumoru, o incə kinayə və səmimiyyət Vahidi "Xalq şairi" adından daha yüksək bir məqama — "Millətin şairi" məqamına qaldırdı.
Muğam və Vahid... Bu iki anlayış bir-birindən ayrı təsəvvür edilə bilməz. Azərbaycan xanəndəsi ağzını açanda, tarın telləri titrəyəndə ilk yada düşən Vahidin qəzəlləridir. Çünki onun misralarında bir musiqi var, o misralar sanki oxunmaq üçün doğulub. "Vahid, içənlərin dostudur" ifadəsi isə sadəcə bir ziyafət rəmzi deyil. Bu, dərdini bölüşməyə adam axtaran, hər kəsin tərk etdiyi anda səmimiyyətə sığınan insanın harayıdır.
Bilməm, bu nazənin kimin istəkli yarıdır?
Ya hansı bəxtiyarların bəxtiyarıdır!
Açdıqca gül cəmalını, ellər fərəhlənir,
Guya, gözəllik aləminin novbaharıdır.
Vahid sevgini sadəcə uzaqdan seyr edilən bir ilahə kimi yox, həm də canı yanan, küsən, barışan, real bir varlıq kimi vəsf edirdi. Onun misralarında həm klassik eşqin əzabı, həm də modern dövrün insan münasibətləri var. O, ölümsüzdür, çünki o, xalqın dilini kitab dilindən üstün tutdu. O, ölümsüzdür, çünki o, Bakının ruhunu, Xəzərin səsini və Azərbaycan insanının ən gizli duyğularını bir neçə beyitə sığdırmağı bacardı. Bu gün də hansısa bir məclisdə "Vahid" adı çəkiləndə hamı bir anlıq susub o böyük ruhun qarşısında baş əyirsə, deməli, sənət qələbə çalıb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.03.2026)
